it cz lt rb
ua fr pl en
se by
Sep 25

перадрук з Cmok.budzma.org

Тэкст Глеб Лабадзенка

Фота Аляксандр “Таранціна” Ждановіч

Аўтамабіль Ford Kuga для вандроўкі прадстаўлены партнёрам экспедыцыі “У пошуках Цмока” -- дылерам Ford у Беларусі, кампаніяй “Атлант-М Баравая”.

Вандроўкі “У пошуках Цмока” працягваюцца! Мы ўжо наведалі Наваградчыну (РАЗДВА), Веткаўшчыну (РАЗДВА), Глыбоччыну з Браслаўшчынай (РАЗДВА), Ваўкавышчыну (РАЗДВА), знайшлі ўнікальны Змееў камень пад Новалукомлем ды зуб маманта ў Юравічах. І рушылі далей, у самае цмачынае месца Беларусі…

Лепель: першы помнік Цмоку ў Беларусі!

Дарога да Лепеля – маляўнічае замілаванне роднай зямлі. Недзе пад Лагойскам наступае фантастычны момант, калі вышморгваеш з-за гары – а наперадзе даліна з пагоркаў і лагчын, занесеных рознакаляровым лесам… Едзеш – і думаеш сабе, што аднойчы помнік Цмоку будзе стаяць у кожным беларускім горадзе. Натуральна, калі дагэтуль там з’явяцца помнікі Францішку Скарыну, Кастусю Каліноўскаму, Еўфрасінні Полацкай, Вітаўту,  Канстанціну Астрожскаму… А пакуль што мы кіруем у Лепель – горад, дзе вось-вось адкрыюць першы ў Беларусі помнік Цмоку.
Чытаць далей »

Тэгі: ,

Sep 19

Глеб Лабадзенка, для naviny.by

labadzenka-250nКаму з вас не даводзілася чуць: “У нас з архітэктуры няма чаго паглядзець, а вось у Ягіпце піраміды — эта да!..”. Прасунутыя юзеры назавуць вам Мір і Нясьвіж, а далей пачнуць чухаць рэпу… Аднойчы я спытаўся ў дзетак у школе, якія будынкі ў Менску самыя старыя? І пачуў адказ: вакзал і Траецкае прадмесьце.

Мы, беларусы, дзіўныя людзі — я б нават і гімн так падкарэктаваў. Сказаць, што мы ня любім сваё, няправільна. Каго не спытай — і мову любіць (толькі не гаворыць). І песьні народныя любіць (толькі не пяе). І вершы любіць (але на памяць нічога не прыгадае). І архітэктуру любіць (але ня ведае).

Гэта галоўная праблема: што мы свайго ня ведаем. А немагчыма любіць тое, чаго ня ведаеш. Бо будзе як з фотакарткай актрысы: любіш яе, любіш… А пазнаёміўся — яна грубіянка і распусьніца.

“Сваё” можа быць не такім абстрактным, як сядзібы й палацы. Да якога калена вы ведаеце свой радавод? Да прадзедаў? Добра, калі так. Я вось стаў цікавіцца — і з жалем зразумеў, што далей шостага калена без архіваў ужо ня знойдзеш. У мінулым годзе пашчасьціла знайсьці пад Слуцкам магілу прапрадзеда Кандрата Вітка, які нарадзіўся ў 1870 годзе. Гэта дзед мае бабулі. Як яна была маленькая, то гасьцявала яшчэ ў яго ў хаце. І я задумаўся: чаму яна за ўсё жыцьцё ні разу ня зьезьдзіла да яго на магілу? Чаму гэтага не зрабіла і мая мама? Чаму гэта стала цікава толькі нам з братам?.. Ці то савецкі час павыбіваў зь людзей памяць, ці то і выбіваць не асабліва давялося… Ня ведаем і не памятаем — і адчуваем сябе пры гэтым досыць камфортна.

Калі пачынаеш корпацца ў прычынах няведаньня і нелюбові да свайго — усплывае яшчэ адзін стэрэатып: сваё — кепскае, імпартнае — добрае. Ад джынсаў да палацаў. Вось і прыязджаюць беларусы ў Варшаву, ідуць у каралеўскі парк Лазенкі, глядзяць на палац і кажуць: “Ах, как красіва!..”. І ведаць ня ведаюць, што ў Жамыславе (Івейскі раён) стаіць такі самы палац! Пан Умястоўскі так захапляўся каралём Панятоўскім, што нават мэблю сабе замовіў на той жа фабрыцы, што і кароль. Але што нам Жамыслаў? Жамыслаў — фуфло. А вось Лазенкі…

Так, часам сваё любіць досыць цяжка. Чым больш бачыш эўрапейскіх гарадоў, тым складаней любіць менскую архітэктуру. Калі вяртаешся з Прагі і едзеш па праспекце — то думка адна: архітэктурнае ўбожаства. А калі прыгадваеш, колькі старых будынкаў грохнулі гэтыя піцерскія гастарбайтэры, каб узвесьці нам Горад Сонца (©Артур Клінаў) — робіцца ўвогуле млосна!

Але ты мусіш укусіць сябе за палец і любіць гэта. Бо гэта — сваё. Ня лепшае і ня горшае за іншае, проста сваё. І іншага свайго ня будзе. Хоць зьнявечаны горад-герой — сумнае месца ў плане турыстычнай атракцыі. Найлепшая экскурсія па Менску — экскурсія па горадзе, якога няма. Тут стаяў такі дом, там быў касцёл, тут ішла вуліца… Іначай давядзецца паказваць убогую халупу “Кемпінскага” і вечны агонь…

Я палюбіў сваё, калі пачаў вандраваць па Беларусі, калі аб’ехаў больш за 600 гарадоў, вёсак і мястэчак. Калі зразумеў, што прыгожым касьцёлам у Італіі я проста любуюся, а выгляд касьцёла ў Нясьвіжы прымушае маё сэрца калаціцца іначай, бо гэта — сваё.

Памятаю, як вадзіў аднаго паляка па Менску, падыйшлі да прысутных месцаў каля ратушы, чытаем шыльду: тут вучыліся Бенедыкт Дыбоўскі, Тамаш Зан, Станіслаў Манюшка… “То вшыстко нашы!” — радасна выгукае паляк. Ідзем далей, каля помніка забойцу Дзяржынскаму кажу: “Вось яшчэ адзін ваш, паляк”. Мой паляк пачынае круціцца і кажа: “То наш вспульны!”. Атрымліваецца, Манюшка — ваш, а Дзяржынскі вспульны?

І вы спытаеце: дык што, любіць гэтага падонка, калі ён наш?..

Не, скажу я вам, не любіце Дзяржынскага. Палюбіце Саладуху. Саладуха для мяне — зборны вобраз. Прыклад таго, што сваё можа быць сьмешным і недарэчным, але трэба любіць гэта. Бо лепей вы будзеце любіць Саладуху, чым Стаса Міхайлава і Грыгорыя Лепса!

Любіць Элтана Джона — але не крывіць морду ад Саладухі. Захапляцца Саграда Фаміліа ў Барсэлоне — і паралельна ехаць глядзець найпрыгажэйшы касьцёл у Гервятах. Абмяркоўваць новы твор Умбэрта Эка — але прачытаць пры гэтым усяго Валянціна Акудовіча.

Сваё — гэта як бацькі. Іншых бацькоў у нас ня будзе. І не выпадае думаць, ці добрыя яны, ці так сабе, ці ў суседа лепшыя? Любіце сваё сэрцам. І ведайце сваё розумам.

Читать полностью:http://naviny.by/rubrics/opinion/2013/09/19/ic_articles_410_183066/

Тэгі:

Sep 16

Кажаны з Краснага Берага, косткі маманта з Юравічаў і труны ў падзямеллі кляштара XVIII стагоддзя…

Тэкст Глеб Лабадзенка

Фота Аляксандр “Таранціна” Ждановіч

Аўтамабіль Ford Kuga для вандроўкі прадстаўлены партнёрам экспедыцыі “У пошуках Цмока” -- дылерам Ford у Беларусі, кампаніяй “Атлант-М Баравая”.

Вандроўкі “У пошуках Цмока” працягваюцца! Мы ўжо наведалі Наваградчыну (РАЗДВА), Веткаўшчыну (РАЗДВА), Глыбоччыну з Браслаўшчынай (РАЗДВА), Ваўкавышчыну (РАЗДВА), знайшлі ўнікальны Змееў камень пад Новалукомлем. І рушылі далей, на поўдзень Беларусі…

Tarantino.by-2013-Valun-Yuravichy-7914

Красны Бераг: кажаны, якім вярнулі галовы

Сядзібу ў Красным Берагу пачынаў будаваць у 1890 годзе расейскі генерал Міхаіл Гатоўскі, потым яе ўладальнікамі сталі беларускія паны Козел-Паклеўскія – дачка Гатоўскага Марыя выйшла замуж за Вінцэнта Козел-Паклеўскага і атрымала сядзібу ў пасаг.
Чытаць далей »

Тэгі: ,

Sep 12

Глеб Лабадзенка, для naviny.by

Суд з дырэктарам ЖЭС-48 прынёс някепскі вынік: пра беларускую мову прыгадалі нават тыя, каму яна нічога ня значыць.

labadzenkaЧаго не чакаў, дык гэта таго, што маскалі нашыя ўсходнія суседзі завыюць. Гісторыя, да якой варта ставіцца як да прыемнай неспадзяванкі, раптам набыла цікавы ракурс.

Калі ў нас навіна пра крывавую расправу над дырэктарам ЖЭСу была пададзеная пад соўсам “аштрафавалі за адмову адказваць па-
беларуску”, то тамтэйшая прапаганда ўбачыла тут нешта іншае.

“В Белоруссии вынесен первый приговор за использование русского языка”, — жэстачайшэ паведаміла радыё “Эхо Москвы” на сваім сайце (перадрукаваўшы матэрыял адыёзнай агенцыі Regnum). Артыкул перадрукавалі таксама “КоммерсантЪ” і Lenta.ru.

Калі б я быў ня ў курсе справы, то памысьліў бы, што Зянон Станіслававіч ужо недзе на шляху ад Гародні ў Менск.

Аднак жа ма… усходнія суседзі ня ў курсе. Таму, зварыўшы каву, я з насалодай сеў чытаць камэнты. Ужо першыя два прымусілі мяне сур’ёзна задумацца і адчуць сябе Гары Потэрам.

izvpadini61Что теперь будет с союзным государством?

andrey_katinА я бы и Баумгертнера на белорусском допрашивал. Без переводчика. Для поднятия статуса языка.

Далей усё было роўна ў духу суграмадзянаў з саюзнава гасударства. Прыводжу некаторыя камэнты, захоўваючы правапіс.

spitacПраво белорусов на свой язык это нормально. Но дело в том, что установление ответственности по закону за использование русского языка — это явно антирусская позиция. Это значит, что чиновник, не владеющий белорусским языком, не может работать. Это при том, что русский язык — второй государственный. Это запрет на профессию для русскоязычных. В чем здесь отличие от стран Балтии?

johnshopkinsТ.н. белорусский язык — это диалект, не имеющий никакого самостоятельного значения. Письменный белорусский вообще был создан искусственно в советский период.

levas555У Бандерштадта учатся. Если это — правда, для меня больше не существует Белоруссии.

karolina543Сбросить на Белоруссию атомную бомбу! Чтобы знали как русский язык ущемлять!

Yakov_moscow_soviet_unionЭто месть за арест главы "Уралкалия". Ни один нормальный россиянин, выступающий за союз с РБ и уважающий соседей, в эту провокацию не поверит.

karl_martel10Идиотизм крепчает в Бульбарейхе. Если русский язык второй государственный, то за что штрафовать?

scapaflowЧто я понял из текста статьи? 1. В споре между чиновником и белорусским гражданином, суд встает на сторону гражданина — ничего себе диктаторская страна! 2. Белорусские чиновники предпочитают переписку с белорусскими гражданами вести на русском языке — ничего себе "мягкая белорусизация"!

oldbeno...от РФ потихоньку отворачиваются ближайшие друзья по несчастью, не уж то начало общемировой агрессии против РФ…

russian_99Украина и Белоруссия — это русские страны! Украинцы и белорусы — это часть русской нации. А русский народ должен быть единым!

leggразжигает брехливое эхо. )) видимо поперек горла вам союз россии с белоруссией, очень хоцца чтоб братские народы срались — вот и раздуваете.

Як сьпяваў чароўны трусік, што б вы думалі? Адное зь першых пытаньняў, якое я атрымаў на анлайне на Радыё Свабода – ці не зьвязаны, на маю думку, штраф дырэктару ЖЭСу з арыштам Баўмгертнера? Тут я ўжо паціху стаў верыць, што зьвязаны. :)))

Але жарсьці па суду сьціхлі, саюзнае гасударства, на жаль, не дала дуба – і жыцьцё пайшло далей.

Ажно пакуль не насталі выбары мэра ў сталіцы нашай усходняй суседкі. Прызнаюся шчыра – зьешце мяне палітолагі, але за палітычным жыцьцём гэтай суседкі я не сачу ўвогуле. Занадта шмат Расеі тут, каб сачыць яшчэ і за Расеяй там. У тым ліку, я абсалютна не сачыў і за выбарамі мэра сталіцы іхнай вялікай родзіны.

Аж да моманту, пакуль сябар (такі ж у галаву стукнуты нацыяналіст, як і я) ня скінуў мне спасылку на феерычны пост Навальнага пра нашую мілую радзіму і нашую цудоўную мову. Прыгадаем той пост для неспакушаных:

Последний тиран Европы

На обратной дороге снова убеждаюсь: чтобы изменить в лучшую сторону мнение о кровавом режиме Лукашенко, надо просто проехаться по Бэлоруссии.
Никогда они с нами не объединятся. Им это на фиг не надо.
Ну и белорусский язык это что-то волшебное: рэстаран.
Как будто письменность придумали хачики, объединившиеся с падонками.
А еще есть офигенная буква - к букве 'у' приделали верхнюю закрючку от буквы 'й'.

 

Мне няважна, хто такі Навальны. Чалавек, які напісаў гэта – мой вораг. Ці проста мудак.

Сьпяшаючыся падзяліцца з калегамі-нацыяналістамі, я неадкладна зьмясьціў скрыншот гэтага посту ў блогу. Хто б мог падумаць, што па папулярнасьці Аляксей Навальны даволі хутка дагнаў дырэктара ЖЭС-48! За кароткі час пост перадрукавалі ў фэйсбуку 735 чалавек, а на блогу прачыталі больш за 3500.

Для некаторай групы гарачых прыхільнікаў Навальнага мудаком тут ужо апынуўся я. Па-першае, пост датаваны 2008 годам – адвакаты гэтага мовазнаўцы з Масквы даводзілі, што он ізьмяніўся, он паэт. Па-другое, он апазіцыя і красівы мальчык – таму брахаць на яго нельга. Па-трэцяе, он пазваў сабе на канцэрт “Ляпісаў”, падпяваў “Ня быць скотам” – і за гэта яму можна дараваць увогуле ўсё.

Усе гэтыя довады – слушныя. Аднак мяне, упартага барана, такі пасаж пра мілую радзіму і родную мову закрануў настолькі, што думкі свае я не зьмяніў. Нехта напісаў, што той допіс увогуле быў сьцёбам. Пардон, дастаткова вы ўжо тую мову тапталі, каб яшчэ цяпер і сьцябацца зь яе.

Бо ў чым сэнс? У 2008 годзе Навальны яшчэ ня быў палітыкам, а быў блогерам, які пачынаў сваю слаўную (кажу без іроніі) дзейнасьць па выкрыцьці карупцыянэраў у Расеі. То бок, для мяне, грамадзяніна Беларусі, ён быў звычайным грамадзянінам Расеі. І выказаўся якраз так, каб сказаць дакладней – маскалём.

Ясны пень, калі чалавек робіцца палітыкам, ён навучваецца (і яго навучваюць) гаварыць што трэба і ня ляпаць лішняга. Прыгадайце, як Абаму навучылі закасваць рукавы ў кашулі – каб народ бачыў, што чалавек працуе!.. Альбо як усе палітыкі маюць хрэстаматыйную фотку зь дзіцёнкам на руках.

Дык вось, “Ляпісы” на канцэрце ў Маскве – гэта той самы дзіцёнак на руках Навальнага. А запіс 2008 году – гэта тая гнілая хата, якую Лукашэнка грохнуў на сваёй малой радзіме, як толькі стаў прэзідэнтам.

Вы будзеце сьмяяцца – але нараніцу пасьля шырокага абмеркаваньня Навальны (ці ягоныя людзі) выдалілі той пост з ЖЖ! Чым пацешылі мяне ня меней за дырэктара ЖЭСу.

Дык вось, схематычна грамадзянін Расеі Аляксей Навальны стаў дырэктарам менскага ЖЭС-48. Абодва яны не абавязаныя любіць і шанаваць беларускую мову. Але кожнаму зь іх мая мова стала косткай у горле, насьмешкаю. І кожны зь іх мусіў хоць бы так – у судзе ці кнопкай delete – публічна забраць свае словы назад.

Тэгі:

Sep 05

Глеб Лабадзенка, для naviny.by

5101У інтэлігенцкіх колах пракаціўся шэпт: “Чулі? У самой Швэцыі кажуць, што Алексіевіч прэмію даць могуць!” Потым нібыта сказалі, што не, ня сьвеціць. Але выпушчанае слова…

Гэта аднавіла даўнюю нафталінавую спрэчку: ці будзем залічваць да беларускай літаратуры расейскамоўныя творы людзей, якія пражываюць у Беларусі? Нашыя людзі чамусьці любяць спрэчкі, у якіх яны апрыёры ніколі ня прыдуць да згоды. Ці лічыць аборт забойствам? Ці адмяняць сьмяротнае пакараньне? Ці дазваляць гей-парады? Ці пара ўжо выбіраць бульбу?

Сытуацыя са Сьвятланай Алексіевіч – не ўнікальная. Найперш тым, што падобныя былі на нашай памяці зусім нядаўна.

Ці шмат вы чулі да Еўрабачання-2009 пра нарвэскага таленавітага скрыпача Аляксандра Рыбака? Але як толькі ў апошняй баварскай хатняй гаспадыні ўцякло малако пад чароўныя гукі “Фэйрытэйлз” – у тую ж сэкунду Саша стаў беларусам. І кожная беларуская кватэра выбухнула воклічамі, што наш, наш перамог!..

Ці шмат вы чулі да Нобелеўскай прэміі-2000 пра выбітнага расейскага фізыка Жарэса Іванавіча Алфёрава? А як старому камуністу насыпалі талераў у стакгольмскай ратушы – усе беларусы адразу зрабіліся аматарамі фізыкі. Бо – трасца мне ў бок – наш палучыў-та, наш!..

Прыклады сягаюць глыбей і глыбей у гісторыю. Нашыя – куды пальцам ня тыкні. Шымон Перас – наш. Марк Шагал – наш! Уэйн Грэцкі – наш! Намесьнік Біла Гейтса Стыў Балмер – наш, з Пінска! Жак Іў Кусто, вынаходнік акваланга, – пастаўскі малец! Адраджэнец іўрыта пехам пад стол на Віцебшчыне хадзіў! Канструктар Сухі яшчэ ў Глыбокім папяровыя самалёцікі з дахаў запускаў! Што ўжо казаць пра іншых нашых – ад князёў да пісьменьнікаў, за якіх мы любім хапацца за грудкі з суседзямі.

Дык наш – хто нечага дасягнуў? Прабіўся ў людзі, як у вёсцы кажуць?

Але з літаратурай усё не так проста. Літаратура – гэта ўдала складзеныя словы нашай мовы. Якія прымушаюць нас ганарыцца, што склаў іх наш суайчыннік.

Літаратура – гэта мова. Дзе ўжо прасцей? Напісана па-беларуску – беларуская літаратура. Напісаная па-руску – руская. Ведаю, што многія не пагадзяцца і пачнуць сыпаць прыкладамі, таму пакдкрэслю: гэта мая асабістая думка.

Парадокс у тым, што беларусы могуць ствараць рускую літаратуру! А людзі іншых нацыянальнасцяў – могуць ствараць літаратуру беларускую! Калі чалавек думае гэтай моваю і дыхае ёй – тут няма ніякага злачынства! І тут няважнае ягонае паходжаньне.

Нарэшце час зразумець: Пушкін і Лермантаў – ні разу не “нашыя”. Гэта – здабытак расейскай, а глабальна кажучы сусветнай літаратуры. Тое, што яны не нашыя – не падстава іх не любіць! Эйфелева вежа не нашая, але ж многія беларусы абсалютна заслужана захапляюцца ёй!

Дык што там з Алексіевіч? Піша па-расейску? Адкінем убок? Адхрысцімся – такія нам непатрэбныя?

А калі заўтра Нобелеўскую прэмію дадуць – адразу ж наша стане, праўда?..

Ведаеце, я вельмі рады, што нашая зямля дала сьвету столькі цудоўных людзей, столькі талентаў і геніяў. Бясспрэчна, калі недзе за мяжой зойдзе гаворка пра любога з іх, мы з гонарам скажам, што ён – наш, тут нарадзіўся, тут узгадаваўся на сырадоі і пальцам пханых кілбасах!..

Але – вось парадокс – вярнуўшыся дамоў і адкрыўшы сайты з нобелеўскімі чуткамі, зноўку задумаемся: дык нашая Алексіевіч ці не?

І нешта думаецца, што вырашыцца гэтая спрэчка толькі ў стакгольмскай ратушы.

А Сьвятлану Алексіевіч, прызнаючы яе заслугі на міжнародным узроўні і радуючыся ім, асабіста я лічу не “беларускай пісьменніцай”, а “пісьменніцай зь Беларусі”. Фармулёўка – не падкапаешся.

Тэгі: ,

Sep 04

Перадрук з Cmok.budzma.org

Тэкст Глеб Лабадзенка

Фота Аляксандр “Таранціна” Ждановіч

Аўтамабіль Ford Kuga для вандроўкі прадстаўлены партнёрам экспедыцыі “У пошуках Цмока” -- дылерам Ford у Беларусі, кампаніяй “Атлант-М Баравая”.

Tarantino.by-2013-Valun-Yuravichy-7657

Змееў камень: унікальныя ўспаміны мясцовага жыхара Віктара Патапава

Ніколі яшчэ нашая экспедыцыя не была такая блізкая да Цмока! Здаецца – толькі што ён быў тут, вунь там за кустом мільгануў ягоны цень… Але – пра ўсё па парадку.

Думаеце, пошукі Цмока – гэта як адпачынак на курорце? Дзе ж там! На гадзінніку – чвэрць да шостай ранку. Ваколіцы Новалукомля (альбо, як будзе больш слушна па-беларуску -- Навалукам’я). Вёска Гогалеўка. Каардынаты нашай мэты – дакладней не бывае: “за 1,5 км на поўдзень ад вёскі”.

А мэта не хухры-мухры – Змееў камень, які ёсць увогуле адным з найвялікшых (калі не самым) валуноў Беларусі: 12 метраў у даўжыню, 4,3 у вышыню. Па аб’ёму супастаўны з трыма легкавікамі, скажам так. Камень – менавіта пад такой назвай! – унесены ў Дзяржаўны ахоўны спіс, з’яўляецца помнікам прыроды.

Tarantino.by-2013-Valun-Yuravichy-7260

І вось на світанні мы шукаем яго. Паўгадзіны, гадзіну… Вёска спіць, памагчы няма каму. Міма праязджае дзед на возе з суседняй вёскі. Кажа, што сам на камяні не быў, але “недзе там у лесе, знойдзеце”. Наразаем кругі. Хаваецца Змееў камень!
Чытаць далей »

Тэгі: ,

Aug 22

Курт Вулхайзер (Curt Woolhiser) – амерыканскі навуковец, які даследуе беларускую мову. Пры гэтым цудоўна ёй валодаючы – гутарка адбывалася менавіта па-беларуску. Спадар Курт неаднойчы бываў тут, ездзіў па вёсках, вывучаў дыялекты. Даследчык і цяпер знаходзіцца ў Беларусі, вывучае “новых беларускамоўных” – людзей, якія засвоілі мову не з дзяцінства, а ўжо ў свядомым узросце. 

фото

27 жніўня ў межах цыкла Urbi et Orbi (“Гораду і свету”) Лятучага Універсітэта Курт Вулхайзер прачытае публічную лекцыю “Амбівалентныя нацыянальныя мовы: чым беларуская падобная да шатландскай?”. Пачатак у 18.30, месца правядзення – Галерэя "Ў" (Незалежнасці, 37а). Уваход вольны!

Напярэдадні лекцыі – наша гутарка з Куртам Вулхайзерам.

“Беларусы гавораць на “беларускай расейскай мове”


Спадар Курт, цяпер Вы праводзіце ў Беларусі сваё чарговае даследванне, якое тычыцца беларускай мовы. Для нас саміх (хоць і не для ўсіх) гэтае пытанне вострае і жывое. Таму цікавы погляд звонку: як вы ацэньваеце тую мову, на якой гавораць беларусы? 

Чытаць далей »

Тэгі:

Aug 19

Глеб Лабадзенка, для baj.by, фота аўтара і з архіва, відэа аўтара

Так напісаў Юрась у сваёй апошняй смс-цы за месяц да смерці. І хоць тады ягоны поціск быў ужо не такі моцны, як раней, – гэта была праўда. Кожны, хто быў знаёмы з Бушляковым, ведалі, што гэты чалавек заўсёды моцна цісне руку – у простым і пераносным сэнсе.

Гэтая БАЖная персона – першая, дзе героя ўжо няма з намі. Па інтэрв’ю да Юрася я звяртаўся яшчэ зімой, у ягоны перадперадапошні прыезд у Мінск. Хто ведае Бушлякова, той ніколі не паверыць фразе “Юрась адмовіўся”. Юрась адказаў: “Вой, Глебе, ну якая ўжо з мяне персона, побач з тымі аксакаламі, што бывалі ў рубрыцы раней!..” Пасля невялікіх угавораў дадаў: “Ну калі ты настойваеш, то, можа, усё ж пазней?..”

Пасля таго Юрась прыязджаў у Мінск толькі двойчы – 7 сакавіка і 18 траўня. “Пазней” ужо не здарылася, бо 4 чэрвеня Юрася Бушлякова не стала. Падступная хвароба, з якой Юрась вёў бой 4 гады, зрабіла сваю чорную справу.

Шчыра прызнаюся: ані тады, ані цяпер я не магу быць аб’ектыўным, бо Юрась – мой настаўнік і мой блізкі сябра, вельмі дарагі і любімы чалавек.

Серыя “БАЖных персон” будзе няпоўная без Юрася Бушлякова. Таму сёння пра розныя перыяды жыцця Юрася распавядаюць ягоныя сябры. І, вядома, ягоная мама – Элеанора Яўсееўна Бушлякова.

АСАБІСТАЯ СПРАВА БАЖ

Юрась Бушлякоў нарадзіўся 29 траўня 1973 года ў Менску. Скончыў школу з залатым медалём, філфак БДУ з чырвоным дыпломам. Кандыдат філалагічных навук (2003). Працаваў на “Радыё 101,2”, “Радыё Рацыя”, “Беларускай службе Польскага радыё”. Выкладаў на філфаку БДУ, у Нацыянальным дзяржаўным гуманітарным ліцэі імя Якуба Коласа, Карлавым універсітэце (Прага). Ад 2004 года правацаў на “Радыё Свабода”, жыў у Празе. Сябра БАЖ з 1997 года.Памёр 4 чэрвеня 2013 года пасля працяглай анкалагічнай хваробы.
Чытаць далей »

Тэгі: ,

Aug 17

Глеб Лабадзенка, для naviny.bylabadzenka-250n>

У маёй сьвядомасці наклаліся адна на адну й спалучыліся дзьве каларытныя падзеі, якія належаць прамінуламу тыдню.

Першая — сустрэча з амэрыканскім дасьледчыкам Куртам Вулхайзэрам. Курт — славіст, выдатна ведае беларускую мову й можа вольна размаўляць на ёй. Правёў ужо не адно дасьледваньне, зьвязанае з нашай мовай. Цяпер таксама знаходзіцца ў Беларусі, анкетуе “новых беларускамоўных”. Гэта значыцца, тых, хто пачаў размаўляць па-беларуску ўжо ў сталым веку, а не зь дзяцінства.

Курт робіць шэраг цікавых высноваў. Пераказваць іх ня буду, бо маеце мажлівасьць паслухаць самі: 27 жніўня спадар Вулхайзэр прачытае ў Менску публічную лекцыю “Urbi et Orbi” у межах “Лятучага Ўнівэрсытэта”.

Вядома, гэта ўражвае, калі замежнік бліскуча гаворыць на нашай мове. Прычым Курт — як навукоўца — трапна падбірае словы, дакладна расстаўляе націскі, набліжаецца да бездакорнага пазначэньня нашай прыроднай мяккасьці.

Але ўражвае і іншае — калі амэрыканец, пасьміхаючыся проста як у кіне, кажа табе, што далёка ня ўсе тутэйшыя людзі былі здольныя адказваць яму па-беларуску. Але ж многія пачыналі адмыслова падбіраць словы, старацца.

У сваіх дасьледваньнях Курт параўноўвае беларускую мову з шатляндзкай. Гістарычныя перадумовы — тыя самыя: саюзная дзяржава, душачы малодшага брата ў абдымках, заадное наступае ботам на горла і мове. Сучасны стан — таксама вельмі падобны. У разуменьні многіх, той, хто гаворыць па-беларуску (шатляндзку) — калхозьнік. І яшчэ адно каласальнае падабенства: ані беларусы, ані шатляндцы не гавораць на сваёй мове, але пры гэтым вельмі любяць яе, лічаць мілагучнай, адчуваюць вялікі сантымент.

Сапраўды, аж перакошвае ад аргумэнтаў “не говорящих, но сочувствующих”, што яны, бачыце, усёй душой за мову, але “не хотят портить этот прекрасный язык и говорить с ошибками”. Больш перакошвае толькі ад выразу “Минск — чистый город”.

І другі выпадак, які перагукаецца з першым. У паштовай скрыні знайшоў ліст з адміністрацыі Фрунзенскага раёну, дзе мяне запрашалі даваць паказаньні ў справе беларускай мовы.

Гісторыя вельмі вясёлая. Я рабіў рамонт — клаў кафлю на кухні. Сусед — стары дзед, міліцыянт у адстаўцы. Зь ім праблемаў няма. Але раз на месяц да яго прыходзіць зяць. Як кажа бабуля — “чурка нейкі, па-рускі не гаворыць”. І гэты чурка выявіўся скандалістам і тэлепатам — накатаў на мяне цялегу, што я раблю “незаконную перапланіроўку”. І накіраваў яе… у міліцыю. Міліцыя перанакіравала ў ЖЭС. А ЖЭС-48 прыслаў мне ліст, прыкладна такога зьместу: ай-я-яй, будзеце яшчэ абы што тварыць — палучыце штраф.

Натуральна, я быў абражаны да глыбіні душы — і напісаў пратэст у ЖЭС, а копію выслаў у ЖРЭА. Сэнс такі: як вы можаце, не разьбіраючыся, не прыходзячы да мяне і нават не тэлефанаваўшы, кулакамі тут патрасаць, на чэснага чалавека паклёп узводзіць?! А ў канцы дапісаў, што ў адпаведнасьці з часткай 1 пункта 18 Закона аб зваротах грамадзян ад 18.07.2011 прашу даць мне адказ на мове звароту. Гэта значыцца — па-беларуску.

Са ЖРЭА неўзабаве прыйшоў адказ (па-беларуску), дзе выбачаліся за дзеяньні ЖЭСу ды абяцалі атругаць іх па поўнай праграме.

А потым прыйшоў адказ з ЖЭСу. За ўсімі аскірзаньнямі быў феерычны фінал: адказваць па-беларуску ня будзем, бо паводле Канстытуцыі ў нас дзьве дзяржаўныя мовы. Дарэчы, гэтае “дзьве дзяржаўныя мовы” я чую звычайна ад беларусафобаў. Як кажа старшыня Таварыства беларускай мовы Алег Трусаў, уся праблема ў “або”. Што ў законе аб мовах сказана пра ўсе справы ў краіне — “на беларускай або рускай мове”. Калі б было сказана “на беларускай і рускай” — вось гэта было б сапраўднае дзвюхмоўе.

Карацей, такой аплявухі ад роднага ЖЭСу я не чакаў. Таму скіраваў ліст у Генпракуратуру аб парушэньні маіх правоў і Закону аб зваротах грамадзян. Адтуль адказалі па-беларуску і пераслалі зварот у пракуратуру Фрунзенскага раёну, а там даручылі разбірацца Адміністрацыі Фрунзенскага раёна.

Куды ўжо выклікалі для тлумачэньняў дырэктара ЖЭСа, а таксама мяне — як пацярпелага. Сказалі, у верасні будзе суд.

Дык вось, сьведкам на гэты суд мне вельмі карціць запрасіць Курта Вулхайзэра. Але баюся, што зьвінавацяць у дыскрэдытацыі дзяржавы і сувязі з замежнікамі.

Нават калі гэта амэрыканец, які цудоўна гаворыць па-беларуску.

Тэгі:

Aug 09

Тэкст Глеб Лабадзенка, Cmok.budzma.org

Фота Аляксандр "Таранціна" Ждановіч

Як вы добра памятаеце, экспедыцыя “У пошуках Цмока” ўжо пабывала на Наваградчыне (РАЗДВА), Веткаўшчыне (РАЗДВА) і Глыбоччыне з Браслаўшчынай (РАЗДВА), пасля чаго мы скіраваліся пад Ваўкавыск, дзе даследавалі 5000-гадовыя крамянёвыя шахты і сучасныя крэйдавыя кар’еры. За гэтыя хітрыкі Цмок ледзь не патапіў нас у рацэ Ваўпянцы, аднак усё абышлося перапудам. Мы абтрэсліся і рушылі далей.

Tarantino.by-2013-Cmok-4-volkovisk-2561

 

Шчэчыцы. Цмок, які з’явіўся нам у выглядзе вясёлкі

Між Воўпай і Шчэчыцамі дарогу нам перабягае трус, якога паспявае злавіць у палёце аб’ектыў нашага фатографа Аляксандра Ждановіча. Чытаць далей »

Тэгі: , , ,