Блог Глеба Лабадзенкі

Унікальная біма (узвышэньне ў цэнтры для чытаньня Скрутка Торы) у Быхаўскай сінагозе, 1620-я гады

Быхаў — фарпост Вялікага Княства Літоўскага на ўсходзе. У гэтым мястэчку на Магілёўшчыне агулам захавалася не так шмат помнікаў архітэктуры. Тут яны бяруць турыстаў не колькасцю, а якасцю. Унікальная абарончая сінагога 1620-х гадоў і не менш унікальны замак Сапегаў... Быў час, калі гэта былі дзве непрыступныя цытадэлі. Сёння помнікі спазналі век няслаўя: стаяць у руінах, занядбаныя і зняважаныя. Аднак ці ўсе іх таямніцы расцерушыліся ў лабірынтах стагоддзяў? Чытаць далей »

У каго з нас ні спытай, ці ведаем Грунвальдскую бітву — кожны адкажа: "Вядома! Як жа яе не ведаць?!" І праўда — сорамна беларусам не ведаць пра Грунвальд! Аднак калі пачынаеш разбірацца, дык не кожны згадае, хто там біўся, з кім, дзе і навошта. Сёння, у дзень 600-годдзя вялікай перамогі пад Грунвальдам (15 ліпеня 1410 года) "Звязда", пры дапамозе прафесара, доктара гістарычных навук Анатоля ГРЫЦКЕВІЧА коратка нагадвае асноўныя моманты. Выразай і захоўвай!

1. Хто з кім біўся?

Білася беларуска-літоўскае войска разам з саюзным польскім войскам супраць нямецкага Тэўтонскага рыцарска-манаскага ордэна. Але "манаскага" не ў традыцыйным значэнні, а дзе манахі павінны былі не маліцца, а ваяваць, каб распаўсюджваць веру Хрыстову сярод язычнікаў (паганцаў). У Тэўтонскім ордэне былі не толькі немцы — туды прыязджалі для практыкі рыцары з усіх краін Еўропы: былі і англійскія, і бургундскія, і французскія, нават з Пірынейскага паўвострава. З нашага боку — беларусы, палякі, летувісы, балты, чэхі на чале з Янам Жыжкам, невялікая група татараў. Захаваліся дакладныя звесткі, што большасць войска складалася з беларускіх харугваў — мсціслаўскай, аршанскай, берасцейскай, ваўкавыскай, віленскай, віцебскай, гарадзенскай, драгічынскай, лідскай, пінскай, наваградскай, полацкай, слонімскай, смаленскай... Трыццаць з іх мелі на сваіх баявых сцягах герб "Пагоня". Чытаць далей »

Дзе паспаліты люд можа памацаць 900-гадовую сценку і пабачыць храм, які памятае Вітаўта Вялікага?

Чытаць далей »

Гэтая маскальская жывёліна спачатку засекла проста ў храме шабляй манахаў, а пасьля зрабіла ў нашай сьвятыні парахавы склад. Ці выпадкова ён выбухнуў, ці невыпадкова -- для нас гэта загадка кшталту сьмерці Купалы ці зьнікненьня крыжа Эўфрасіньні (і ў гэтых выпадках, дарэчы, расейскі сьлед).

У сёньняшняй Сафіі выкарыстаныя некаторыя фрагмэнты таго храма ХІ стагодзьдзя (апсіда вышынёю 9 мэтраў, на здымку + падмуркі), які будаваў яшчэ вялікі Ўсяслаў Чарадзей, бацька першага менскага князя Глеба. Адбудову Сафіі на парэштках зьнішчанага маскалямі храма выканаў у 1738-50-х гадах непараўнальны Ян Глаўбіц.

матэрыял пра зьнішчэньне можна прачытаць на сайце "Салідарнасьці" ТУТ

12 сакавiка 2010 » Навiна дня

Кастусь ЛАШКЕВІЧ,ТUT.BY

129 год назад, 13 сакавіка 1881, рэвалюцыянер-народаволец Ігнат Грынявіцкі падарваў расійскага цара Аляксандра ІІ. Ён быў, бадай, першым у гісторыі ў шэрагу беларускіх тэрарыстаў. TUT.BY прыгадаў іншыя найбольш рэзанансныя імёны і здарэнні.

Ігнат Грынявіцкі

3 сакавіка 1881 года на набярэжнай Кацярынінскага канала ў Пецярбургу, дзе спынілася карэта Аляксандра II, прагучаў магутны выбух. Цар і тры чалавекі з ягонага атачэння былі забіты, яшчэ шасцёра атрымалі цяжкія пашкоджанні. Бомбу ў самадзержца кінуў 25-гадовы беларускі шляхціч Ігнат Грынявіцкі, які таксама атрымаў смяротныя раненні.
Чытаць далей »

22 сакавіка (паводле новага стылю) на Лукішскім пляцы ў Вільні быў павешаны нацыянальны герой Беларусі Кастусь Каліноўскі. сёньня на гэтым месцы -- крыж і памятная табліца. 2 лютага, у Дзень Народзінаў Каліноўскага (172 гады) я якраз апынуўся ў Вільні -- і прыйшоў на гэтае месца. і што пабачыў? нічога. сьнег. сумёт.

раскапаў. сфоткаў.

Чытаць далей »

Праз 75 гадоў у Дагестане знайшоўся стрыечны ўнук гэтага каларытнага сябра Альбрэхта Радзівіла

У цэнтры -- князь Альбрэхт Радзівіл, крайні зьлева -- Хусэйн Данагуй. Фота зробленае ў двары Нясьвіжскага замку, пачатак 1930-х гадоў

Яшчэ адсканаваўшы гэтае групавое фота ў альбоме шаноўнай князёўны Эльжбеты Радзівіл (у цэнтры – князь Альбрэхт, яе бацька), я зацікавіўся: з кім жа толькі не сябравалі Радзівілы!.. І прынц Манака, і італійская каралева, і – вось – сапраўдны горац. Аднак ні імя, ні звестак пра гэтага чалавека нідзе знайсці не ўдалося.

І вось да майго старэйшага калегі Уладзіміра Багданава звярнуўся з Дагестану спадар Хаджы Мурад, які папрасіў дапамогі. Хаджы пісаў:
Чытаць далей »

адзіная ў Беларусі брама-канюшня захавалася ў Вялікай Ліпе, што пад Нясьвіжам. належала брама да сядзібы Абуховічаў (канец ХІХ ст.), ад якой ацалеў таксама адзін флігель і гаспадарчыя пабудовы.

такое спалучэньне брамы -- менавіта з канюшняй -- напраўду ўнікальнае. звычайна брама магла быць спалучаная з дамочкам вартаўніка, гадзіньнікавай вежай, жылымі памяшканьнямі, у храмах -- са званіцаю.

але самае цікавая дэталя хаваецца ў сярэдзіне брамы...
Чытаць далей »

на здымку -- магіла бабулі Ўладзімера Караткевіча на рагачоўскіх могілках.
не разважаючы доўга, чаму магіла апынулася ў такім стане і хто вінаваты, прапаную вырабіць сваімі сіламі дошку ці новы помнік. інакш зьнікне магіла.

прымаюцца прапановы і парады, якую канкрэтна дошку ці помнік можна вырабіць.
асабіста я бачу (як мінімум) драўляную дошку з надпісам, пакрытую лакам, каб не аблезла. мяркую, што ўсталяваць дошку можна на слуп побач з магілай.

калі нехта дапаможа вырабіць жалезную/бляшаную табліцу -- прымацуем да рэштаў намагільля.

а сама лепей, канешне, паставіць новы помнік на гэтую старую аснову. калі такая ідэя будзе падтрыманая -- давайце зьбярэм грошы і зробім. каб ужо надоўга было. бо дошкі-шыльды павырываюць...

ня будзем чакаць, пакуль нехта прыйдзе і зробіць гэта нам.
Уладзімер Караткевіч -- апостал і анёл нашай нацыі. і такая магіла ягонай бабулі -- сорам для кожнага беларуса.

140 гадоў таму нарадзілася Марыя Мякота (Багдановіч)

Марыя Багдановіч з сынам Максімам. Першае фота паэта

Ці былі вы на магіле мамы Максіма Багдановіча? Я колькі дзён таму пабываў. Едучы ў Гродна, даведаўся, дзе яна дакладна – і адшукаў. Шануючы Максіма, мы павінны памятаць пра людзей, без якіх яго не было б. Ідучы праз могілкі, я згадваў па памяці радкі Анатоля Сыса:
Ну і няхай музам колкая пожня,
Горкія вусны мае, дык няхай.
Мама, такога народзіць не кожная.
Мама, не перажывай!..

І няхай Марыя памерла, калі сыну Максіму было ўсяго 5 гадоў. Там, на нябёсах, у яе няма падставаў перажываць. Яна ўнікальны чалавек – яна нарадзіла Максіма Багдановіча.
Чытаць далей »