it cz lt rb
ua fr pl en
se by
Sep 05

Глеб Лабадзенка, для naviny.by

5101У інтэлігенцкіх колах пракаціўся шэпт: “Чулі? У самой Швэцыі кажуць, што Алексіевіч прэмію даць могуць!” Потым нібыта сказалі, што не, ня сьвеціць. Але выпушчанае слова…

Гэта аднавіла даўнюю нафталінавую спрэчку: ці будзем залічваць да беларускай літаратуры расейскамоўныя творы людзей, якія пражываюць у Беларусі? Нашыя людзі чамусьці любяць спрэчкі, у якіх яны апрыёры ніколі ня прыдуць да згоды. Ці лічыць аборт забойствам? Ці адмяняць сьмяротнае пакараньне? Ці дазваляць гей-парады? Ці пара ўжо выбіраць бульбу?

Сытуацыя са Сьвятланай Алексіевіч – не ўнікальная. Найперш тым, што падобныя былі на нашай памяці зусім нядаўна.

Ці шмат вы чулі да Еўрабачання-2009 пра нарвэскага таленавітага скрыпача Аляксандра Рыбака? Але як толькі ў апошняй баварскай хатняй гаспадыні ўцякло малако пад чароўныя гукі “Фэйрытэйлз” – у тую ж сэкунду Саша стаў беларусам. І кожная беларуская кватэра выбухнула воклічамі, што наш, наш перамог!..

Ці шмат вы чулі да Нобелеўскай прэміі-2000 пра выбітнага расейскага фізыка Жарэса Іванавіча Алфёрава? А як старому камуністу насыпалі талераў у стакгольмскай ратушы – усе беларусы адразу зрабіліся аматарамі фізыкі. Бо – трасца мне ў бок – наш палучыў-та, наш!..

Прыклады сягаюць глыбей і глыбей у гісторыю. Нашыя – куды пальцам ня тыкні. Шымон Перас – наш. Марк Шагал – наш! Уэйн Грэцкі – наш! Намесьнік Біла Гейтса Стыў Балмер – наш, з Пінска! Жак Іў Кусто, вынаходнік акваланга, – пастаўскі малец! Адраджэнец іўрыта пехам пад стол на Віцебшчыне хадзіў! Канструктар Сухі яшчэ ў Глыбокім папяровыя самалёцікі з дахаў запускаў! Што ўжо казаць пра іншых нашых – ад князёў да пісьменьнікаў, за якіх мы любім хапацца за грудкі з суседзямі.

Дык наш – хто нечага дасягнуў? Прабіўся ў людзі, як у вёсцы кажуць?

Але з літаратурай усё не так проста. Літаратура – гэта ўдала складзеныя словы нашай мовы. Якія прымушаюць нас ганарыцца, што склаў іх наш суайчыннік.

Літаратура – гэта мова. Дзе ўжо прасцей? Напісана па-беларуску – беларуская літаратура. Напісаная па-руску – руская. Ведаю, што многія не пагадзяцца і пачнуць сыпаць прыкладамі, таму пакдкрэслю: гэта мая асабістая думка.

Парадокс у тым, што беларусы могуць ствараць рускую літаратуру! А людзі іншых нацыянальнасцяў – могуць ствараць літаратуру беларускую! Калі чалавек думае гэтай моваю і дыхае ёй – тут няма ніякага злачынства! І тут няважнае ягонае паходжаньне.

Нарэшце час зразумець: Пушкін і Лермантаў – ні разу не “нашыя”. Гэта – здабытак расейскай, а глабальна кажучы сусветнай літаратуры. Тое, што яны не нашыя – не падстава іх не любіць! Эйфелева вежа не нашая, але ж многія беларусы абсалютна заслужана захапляюцца ёй!

Дык што там з Алексіевіч? Піша па-расейску? Адкінем убок? Адхрысцімся – такія нам непатрэбныя?

А калі заўтра Нобелеўскую прэмію дадуць – адразу ж наша стане, праўда?..

Ведаеце, я вельмі рады, што нашая зямля дала сьвету столькі цудоўных людзей, столькі талентаў і геніяў. Бясспрэчна, калі недзе за мяжой зойдзе гаворка пра любога з іх, мы з гонарам скажам, што ён – наш, тут нарадзіўся, тут узгадаваўся на сырадоі і пальцам пханых кілбасах!..

Але – вось парадокс – вярнуўшыся дамоў і адкрыўшы сайты з нобелеўскімі чуткамі, зноўку задумаемся: дык нашая Алексіевіч ці не?

І нешта думаецца, што вырашыцца гэтая спрэчка толькі ў стакгольмскай ратушы.

А Сьвятлану Алексіевіч, прызнаючы яе заслугі на міжнародным узроўні і радуючыся ім, асабіста я лічу не “беларускай пісьменніцай”, а “пісьменніцай зь Беларусі”. Фармулёўка – не падкапаешся.

Тэгі: ,