it cz lt rb
ua fr pl en
se by
Apr 18

01

Вільня, 14 сакавіка 1499 г.

У імя святой непадзельнай Тройцы, амін.

Калі б учынкі людскія, якія пачынаюцца і канчаюцца, не былі на пісьме навечна замацаваны і да ведама будучаму слушным сведчаннем не былі пацверджаны, яны з часам адышлі б у нябыт. Дзеля гэтага высокія княжата на радзе вырашылі, каб з-за беспарадку і зменлівасці будучым справам не было ніякай шкоды, уклалі і замацавалі гэта на пісьме, як знак сведчання, каб гэта навечна засталося.

Таму дзеля вечнае памяці мы, Аляксандр, з Божае ласкі вялікі князь літоўскі, рускі, жамойцкі і іншых (земляў) пан і дзедзіч, чынім да ведама гэтым нашым лістом, хто яго пабачыць або ў час чытання пачуе, усім цяперашнім і будучым, каму будзе патрэба ведаць яго (змест), што, жадаючы памножыць усеагульнае дабро і палепшыць становішча нашага горада Менска, каб нашыя людзі, якія там жывуць, дзякуючы добраму і справядліваму ладу, былі заахвочаны, гэты наш горад Менск з права літоўскага і рускага, якое спачатку там было ўстаноўлена, на права нямецкае, так званае Магдэбургскае, пераводзім на вечныя часы. Пастанаўляем і даём ім магчымасць паводле гэтага Магдэбургскага права чыніць поўнае кіраванне і ўсе законы, ліквідуючы ў гэтым горадзе ўсе ранейшыя правы, законы і звычаі, якія Магдэбургскае права спыніваюць, уціскаюць або яму перашкаджаюць. Таму паводле гэтага Магдэбургскага права нашым лістом устанаўліваем войтаўства, войтам трэці пенязь ад усіх судоў і судовых плацяжоў. Таксама даём гэтаму войтавству дзве крамы мясныя з іх прыбыткамі, а з іх іншых крам плата павінна ісці на ратушу, на карысць горада; а яшчэ перадаем у распараджэнне войта дзве свабодныя карчмы з чатырма капамі грошай грашовага падатку.

Жадаем таксама, каб усе жыхары згаданага горада Менска карысталіся гэтым правам Магдэбургскім і ў кожнай справе ва ўсім яго прытрымліваліся. Усіх тых людзей аддаляем ад гарадскога і баярскага права і навечна вызваляем іх ад суда і ўлады ўсіх ваяводаў, паноў і старостаў, намеснікаў, суддзяў і ўсіх начальнікаў усяго Вялікага княства Літоўскага такім чынам, што калі па якой-небудзь справе (мяняне) будуць выкліканы (апошнім), яны маюць права не з’яўляцца і не адказваць ім. А калі хто ў чым будзе вінаваты, павінен па справядлівасці прадставіць перад войтам, бурмістрам і радцамі. Калі ж войт або бурмістры вырашаць несправядліва, тады па той справе павінны будуць выкліканы да саміх нас і нам вырашаць, каго якім правам судзіць.

Таксама вызваляем іх да тых падводаў, што звычайна перад тым давалі, толькі на нашу земскую патрэбу падводы павінны даваць, калі ўбачаць ліст падводны, падмацаваны нашай пячаткаю. Таксама вызваляем іх ад варты, якую толькі дзеля нашай патрэбы могуць даваць. Таксама ні адзін купец нашага места, апрача віленцаў, не будзе мець права інакш купляць і прадаваць (у Менску), толькі ў тых мерах, што ў гэтым лісце напісаны: воск (вялікімі) кавалкамі або па паўберкаўца (5 пудоў); сабалі, куніцы і тхары па сорак штук; вавёрку, гарнастая, ласку і норку па 250; попел і смалу лашту (2 тоны), і не маюць права купляць ні ў лясах, ні ў барах, а ні ў сёлах, толькі ў горадзе. Таксама тканіны могуць прадаваць паставамі (вялікімі кавалкамі або скруткамі); перац, імбір, міндаль і іншыя звычайныя прыправы каменем (36 фунтаў); шафран, мускат, гваздзіку, квет мускатны, калган, цытвар і іншыя дарагія прыправы фунтам; сякеры, нажы і іншыя падобныя рэчы тахрам, або тузінам (12 штук); жалеза, волава, медзь, латунь і іншыя металы цэнтнерам; фінікі, разынкі кошыкам; розныя віны, нямецкае піва і іншае пітво замежнае – цэлаю бочкаю. Чужыя купцы не маюць права меншымі мерамі ні прадаваць, ні купляць, толькі як вышэй напісана. Калі ж бы хто з іх асмеліўся б інакш учыніць, тады войт тую пакупку павінен забраць у клець на нашу карысць.

Дазваляем таксама ў гэтым нашым горадзе мець важніцу і капніцу і ўвесь там вытаплены воск пячаткаю пазначыць і прыбытак з гэтага на агульнае дабро выкарыстаць. Даручаем таксама войту і бурмістрам, што ў той час будуць, усе пустыя месцы ў горадзе і нашыя палі вакол яго скарыстаць дзеля засялення людзьмі; толькі на нашу гарадскую раллю месцічам не ступаць. Дазваляем таксама ўсім месцічам свабодна, паводле даўняга звычаю, браць дзерава на будаўніцтва сваіх дамоў і на дровы ў барах і лясах за тры мілі вакол горада, а таксама ў нашых (княскіх) барах, лясах і пушчах, апрача бортнага дзерава, якое нельга чапаць. Таксама сваю жывёлу, быдла, дзе раней пасвілі, могуць яны свабодна, без клопатаў і цяпер пасвіць.

Маюць таксама (мяняне) магчымасць пабудаваць грамадскую лазню для агульнага карыстання там, дзе выберуць прыдатнае месца. А таксама маюць магчымасць на зручным месцы паставіць ратушу, каля якой могуць мець таварную краму, збожжавыя клеці і цырульню. Там жа ў ратушы могуць мець бочку мерную і медны посуд з гарадскім гербам. Усе прыбыткі з усяго гэтага войт з бурмістрам могуць скарыстаць дзеля гарадскіх патрэб.

У раней названым горадзе могуць таксама быць дванаццаць радцаў. Яны разам з войтам будуць выбіраць на адзін год двух бурмістраў, якія сумесна з войтам будуць кіраваць гараджанамі. Пастанаўляем таксама на вечныя часы, каб з вышэй згаданага горада кожны год у нашу казну давалі на Вялікдзень шэсцьдзесят коп грошай без усякага адмаўлення. Хочам таксама, каб гэты наш горад чынш карчомны кожны год, паводле даўняга звычаю, нам даваў поўнасцю. Таксама, калі накладзём нашу серабшчыну, вялікую і малую, па ўсіх нашых гарадах, мястэчках і воласцях у нашай дзяржаве, Вялікім княстве, то гэты наш горад (Менск) павінен нам серабшчыну даваць, як і іншыя нашы месты, без ніякага адмаўлення. Таксама нашу менскую мытню з мытнай пошлінай нашы мытнікі павінны трымаць… паводле даўняга звычаю. Таксама дазваляем ім (месцічам) для агульнага спажытку пабудаваць млын на прыдатным месцы, на рацэ Свіслач, а стары млын, які замку належыць, не павінны пакінуць, каб падатак з яго быў поўны. Таксама гэтаму нашаму гораду Менску даём, запісваем і дазваляем цалкам тым Магдэбургскім правам судзіць і кіраваць, а што звыш гэтага права – сабе пакідаем. А да ўсяго гэтага, як сведчанне і лепшае замацаванне, нашая пячатка да гэтага ліста падвешана.

Адбылося і дадзена ў Вільні ў чацвер, на шостым тыдні посту, 14 сакавіка, ў дзень святога Бенедыкта, у год Божы тысяча чатырыста дзевяноста дзевяты. Пры гэтым праасвяшчэнны, вяльможны і радавіты князь Войцах (Табар), біскуп віленскі, ваявода кіеўскі, князь Дзмітрый Пуцяціч, намеснік кіеўскі, пан Войтка Янавіч, маршалак, намеснік майшагольскі і дубніцкі, пан Барташ Табаровіч і іншыя.

Пераклад са старабеларускай мовы В.А.Чамярыцкага.
Акты… Западной России. СПб., 1846. Т. 1. С. 187-189

АРЫГІНАЛ НА СТАРАБЕЛАРСКАЙ МОВЕ

Прывілей Менску на Майдэборскае право

1499 г., сакавіка (14) 21. Вiльня.
Лiтоўская Мэтрыка. Кн. Зап.,
№ 5, л. 86-87

Во име светыя нерозделимая троицы, аминъ.

Кгды бы вчынъки людскии, которые-жъ с прыроженье своего кончаються, через тведости листовъ ку вечъности не прыведены и слушнымъ сведецтвомь ку прышлого часу ведомости не были бы доконъчаны, сказила бы всякии речы с часомъ старость. А для того высокие княжата радою вставили, абы безрадствомъ и невставичъностью речей, котории ижъ ся имуть на потом деяти, шкоды бы не было, вложили на то тверъдости листовъ, сведецтва укладаючы знамя; ижъ'бы то было вечно.

Про то, ку въкуистой тое-то речы на памяти, мы, Александр, божжю милостью великий князь Литовский, Руский, Жомойтский и иных панъ и дедичъ, чинимъ знаменито симъ нашымъ листомъ, хто на него посмотрыть або чтучы его услышит, нинешнимъ и потомъ будучымъ, кому будеть потреба его ведати.

Иже маючы възгляд посполитого доброго розмноженья и хотечы положенье места нашого Менского в мере лепъшой поставити, абы люди нашы, тамъ мъшкаючыи, через врад добрый а справедливый были размножены, тое место наш о Менъскъ с права Литовъского и Руского, и которое коли будеть тамъ перво держано, у право Немецкое, которое зоветься Майтборъское, переменяемъ; на вечныи часы вставъляемъ и даемъ имъ знову обычай подлугъ того права Майтборского зуполное раженье и всю уставу, отдаляючы того места вси права, вставы и обычаи перъво держаныи, которыи-жь тое право Майтборское нагабають, засмучають, або перешкажають.

А про то, подлугъ того-то права Майтборского, в месте вышей речоном Менъскомъ войтовъство знову вставъляемъ, и тымъ нашымъ листом тое войтовство надаваем, записуючы войтови нинешнему и всимъ потомъ на его местъцу будучым третий пенез ото всих судовъ и винъ судовых. Тежъ прыдаемъ к тому войтовъству две клетки мясных с платомъ ихъ. А иныи клетки вси и платъ с них маеть быти на ратушу, ку пожытку местъскому. Такеж прыдаемъ в моцъ войтовскую две корчме вольных с платомъ их, с чотырма копами грошей.

Тежъ хотимъ, абы вси, в томъ реченъномъ месте Менъском мешкаючы на которомъ—коли местъцу, права того Майтборского пожывали и ему во всих речах цовинъни были и в каждомъ деле послушни. И тые люди вси выймуемъ от права городского и боярского, и отдаляемъ их и вечне вызволяемъ всих того места людей от судовъ и от моцей всихъ воевод и панов и старост, наместъниковъ, судей и всих врадниковъ всего Великого Князства Литовъского, такъ, ижъ передъ нами о которыхъ-кольвекъ речах будуть позваны, на праве, не будуть повинъни стояти, ани имъ отповедать. А естли з них хто кому будеть чымъ виноватъ, мает имъ справедливость статися перед войтомъ их и бурмистры, и радцы. А естъли войт, а любо бурмистры будуть видетися несправедливы, тогды о тую речъ мают позвани быти перед насъ самих и им отповедати, которых жо маемъ тымъ правом судити.

Тежъ вызволяемъ их от подводъ, которыи-жъ посполито перед тымъ даивали. Ино вжо, на потомъ, на потребу нашу земъскую подводы мають давати, коли увидять подводный листъ, зъ сыгнетомъ нашым запечатованый. Таке-жъ вызволяемъ ихъ от сторожы, которую-жъ к нашой потребе толко мають давати.

Тежъ, кроме Вилневцомъ, ни одинъ купецъ иного места не будеть моцы мети инако куповати и продавати, только под тою мерою, и томъ листе на долу выписаною: найпервей воски штукою, або по полуберъковеску; соболи, куницы и тхоры по сороку; белку, горностая, ласицу и норыцу но полтретяста; попел, смолу лаштомъ. А того не мають куповати ни в лесехъ, ани в борех, ани в селехъ, толко на месте. Теж мають продавати сукна поставомъ, соль лаштомъ; перец, имъбер, микгъдалы и инъшыи зелья простыи каменемъ; шафранъ, мушкаты, гвоздики, кветъ мушкатовый, кгалкганъ, цетваръ и инъшии зелья дорожшии фунътомъ; секиры, ножы и инъшыи таковъские речы тахромъ, або в тузинъ; железо, олово, медь, цыну, мосязъ и инъшыи речы таковъскии цетънаремъ; фикги, розынъки кошемъ; вино какое-колвекъ и пиво немецъкое и инъшое питье чужое бочъкою целою.— Тыи купцы чужые не будуть смети под меру менъшую ани продавати, ани куповати, толко какъ уверху выписано, а естъли-бы который своею смелостю иначей вчинил, тогды тую куплю до коморы нашое войт, на насъ возметь.

Допущаемъ тежъ в томъ месте нашомъ мети важницу и тежъ капницу, и весь воскъ, тамъжо стопленый, печатью их мають знаменитовати, и с того вжытъки ку посполитому доброму мають ховати.

Полецаемъ такежъ войту и бурмистром, на тот часъ будучымъ, вси места пустыи в месте и вкругъ места поля нашы ку осаженью и розмноженью людей; нижли што нашия наша городовая, в тыи поля мсщаномъ не уступатися.

Даемъ тежъ доброволенство всим мещаном, подле давного обычаю, брати дерево на будоване домовъ их и тежъ на кухню—в борехь и в лесехъ за тры мили около местъца—в нашых борех и в лесех, и в пущах, окроме бортного дерева, которого-жъ рушить не смеють. Такежъ где перед тымъ скотъ свой, быдло, они пасывали и нине доброволно имъ без кажъного нагабанья тамъ-жо паствити.

Мають тежъ вбудовати лазню посполитую, ку пожытку местъскому, где местъцо оберуть подобное.

И тежъ на местъцу годномъ мають справити ратуш, под которымъ жо будуть мети крамницу и клетки хлебъные и комору пострыгальную. И тамъ жо, на ратушу, мають мети бочку мерную и медницу зъ знаменем местъским.

С которых-жо речей вси вжытки войт и з бурмистры ку местъ-ской оправе ховати будуть.

Мають тежъ быти в месте первореченъномъ дванадцать радскихъ, которыи-жъ радцы з войтомъ посполито мають обирати промежъку себе на кождый год двух бурмистровъ, которых-жо руками обаполъне з войтомъ посполства маеть ражено быти.

Уставляемъ тежъ на вечный часы, абы выше мененое место кажъдымъ годомъ шестьдесятъ копъ грошей на великъдень до скарбу нашого, без всякое вымовы, нам давало.

Хотимъ тежъ, ижъ бы тое место нашо цынъшъ каръчемный в кажъдый год, подле стародавного обычая, намъ зуполъна давало по давъному.

Тежъ, коли положимъ серебъщыну нашу великую и малую по всим городомъ нашымъ и местомъ и волостемъ в нашомъ панъстве великомъ князстве, ино тое нашо место мают нам серебъщыну давати такъ, какъ и иные нашы места, без кажъдое вымовы.
Тежъ мыто нашо Менское и с промытою мають мытники нашы держати, которимъ кольвекъ продадимъ, во в покои, подле давъного обычаю.

Такежъ дозволяем имъ ку местъскому пожытку млынъ збудовати на месцу подобном на реце на Свислочы, а старого млыну, который жо к замъку прыслухаеть, не мають опустити, абы платъ его зуполна былъ.

Такежъ к тому месту нашому Менъскому даем и записуемъ, и дозволяемъ суполне тымъся правомъ Майтьборским судити и радити, а надо все тое болшое право собе зоставъляемъ.

А над тых всихъ речех, на сведецтва и лепшую моцност, печат наша к тому-то листу естъ завешона.

Сталося и дано у Вилни, у четвергъ шостое недели поста, мца марца 14, в день светого Бенедыкта, лета Божего тисеча чотырыста деветдесят девятого (1499).

Пры том были: велебный, велможный, врожоный княз Войтех, бискупъ Виленский, а воевода Киевский княз Дмитрей Путатичъ, а охмистръ, наместъникъ Ковенский, пан Войтко Яновичъ, а маръшалокъ наместъник Мойшакголский и Дубицкий пан Бартошъ Таборовичъ и иныи.

пазычана на сайце Менгарвыканкама

01

02

03

 

 

Тэгі: ,