it cz lt rb
ua fr pl en
se by
Jan 03

Глеб Лабадзенка для www.baj.by, фота аўтара + з архіваў

Віталь Цыганкоў – гэта сучасны Пане Каханку. Бо невядома, чаго пра яго можна пачуць больш – баек ці праўдзівых гісторый. Магчыма, таму, што для свайго нестарога веку ён паспеў шалёна шмат – працаваў і ў “Знамени Юности” (калі наклад быў 700 тысяч), і ў “Звяздзе”, і ў газеце “Свабода”, карэспандэнтам Associated Press, “Независимой газеты”, “Джы-джы прэс”. Быў адным з заснавальнікаў БелаПАНа… Ад 1994 года – на “Радыё Свабода”. Чалавек вясёлы і іранічны, Віталь і сам не супраць распавесці тое-сёе. І як шукаў для газеты рэкламу турфірмаў, і як вазіў з Масквы снікерсы, і як намаляваў у войску дысідэнцкую насценгазету, і як ён, сын намесніка міністра, ажаніўся з дачкой будучага міністра... Пра ўсё гэта і многае іншае – у шчырай гутарцы для “БАЖнай персоны”.

АСАБІСТАЯ СПРАВА БАЖ

Віталь Цыганкоў нарадзіўся ў 1969 годзе. Паводле пашпарту – у Мінску, але на самой справе – у Шчучыне, у раддоме на плошчы Свабоды, каля царквы і касцёла. Мама, якая жыла ў Мінску, прыехала нараджаць у Шчучын да сваіх бацькоў, але зарэгістравала нараджэнне ў Мінску. Скончыў журфак БДУ. Працаваў у “Знамени Юности”, “Звяздзе”,  газеце “Свабода”,  карэспандэнтам Associated Press, “Независимой газеты”, “Джы-джы прэс”. Быў адным з заснавальнікаў БелаПАНа. Ад 1994 года – на “Радыё Свабода”. Жанаты, мае сына. Сябра БАЖ ад дня заснавання, удзельнік устаноўчага з’езду. Лаўрэат прэміі БАЖ "Вольнае слова" за 2009 і 2010 гады.

 

“Цяпер, каб і хацеў, немагчыма загугліць нейкае прозвішча ці падзею таго часу”

Віталь, сённяшнія людзі, якія прыходзяць у журналістыку, проста не ведаюць, што адбывалася ў нейкім там 1995 годзе – тым часе, які стаў для Вас і іншых нашых калег проста зорным. Чаму, як Вы лічыце, няма пераемнасці, і кожнае наступнае пакаленне вынаходзіць ровар?

Віталь Цыганкоў: На гэтае пытанне ёсць два адказы: тэхнічны і ідэйны. Тэхнічны – тады не было інтэрнэту. І цяпер, каб і хацеў, немагчыма загугліць нейкае прозвішча ці падзею таго часу. Нашы творы засталіся толькі ў тагачаснай прэсе – трэба ісці ў бібліятэку. Але ці шмат сёння людзей ходзіць у бібліятэкі? Хіба што даследчыкі. У інтэрнэце ж матэрыялы выстаўляюцца года з 2000-2001. Дарэчы, адным з першых інфармацыйных беларускіх сайтаў быў сайт “Радыё Свабода”... Так што цяпер маладым няма як даведацца нават пра калег 20-гадовай даўніны. Хоць за савецкім часам мы вывучалі на журфаку нашых папярэднікаў, чыталі іх артыкулы.

Гэта цікава, бо сёння на журфаку нават гіпатэтычна не могуць праходзіць Цыганкова – асабліва Вашу грамадска-палітычную публіцыстыку 1990-х. Фактычна, уся незалежная журналістыка ад 1994 года выносіцца за дужкі для студэнтаў журфака.

Віталь Цыганкоў: Але ж Антон Сурапін таксама з журфака! Аднак і прэсу незалежную чытаў, і “Крамбамбулю” слухаў. Калі ў чалавека ёсць інтарэс – ён знойдзе… Хоць асабіста я сёння не пайшоў бы ў журналістыку. Я маю на ўвазе праз такі вось афіцыйны шлях, праз журфак. Тады ж быў час неверагодных магчымасцяў – калі я атрымаў прэмію імя Алеся Адамовіча, мне было 25 гадоў, Шарамету 23 гады. Нам было што сказаць грамадству, і грамадства хацела гэта пачуць. Старэйшае пакаленне ў значнай ступені не магло пісаць па-новаму. Прыйшлі новыя, смелыя, непалоханыя – і сталі выйграваць прэміі. Сёння і старыя, і маладыя кажуць тое самае – і гэта не ёсць новым.


Першакурскнік журфака БДУ. 1987 год

У дзень абвяшчэння лаўрэатаў прэміі імя Алеся Адамовіча. Алена Лукашэвіч, Галіна Навумчык, Павел Шарамет, Валянцін Жданко, Віталь Цыганкоў (тры апошнія і ёсць лаўрэаты), Васіль Быкаў, Чэслаў Сенюх, Дзмітрый Бугаёў. 4 верасня 1995, Іслач. Здымак з фэйсбуку Сяргея Навумчыка. 

 

“Часта я бачу, што нехта напісаў добрую сур’ёзную рэч, а потым думаю: божачкі, я гэта пісаў у 1995!”

А другі адказ, ідэйны, – чаму няма пераемнасці?

Віталь Цыганкоў: Бо ўсё паўтараецца. Тое, пра што мы пісалі ў 1990-я, актуальна і сёння, таму сёння зноў пішуць пра гэта. Адзін з культавых аўтараў, Сяргей Дубавец, напісаў цяпер у нас на “Радыё Свабода” пра мову, нацыяналістаў, што можа зрушыць сітуацыю…

…і  панеслася!

Віталь Цыганкоў: Так, панеслася! А я разумею, што тое самае ён пісаў у 1989-м, 1995-м...

Здаецца, некалі Уладзімір Арлоў сказаў пра сваё эсэ “Незалежнасць – гэта…”, што ён марыць пра час, калі яно страціць актуальнасць.

Віталь Цыганкоў: На жаль, так. Мяне часам пытаюцца: “Віталь, чаму ты так рэдка пішаш? Напісаў во блог раз за тры месяцы...” А я здымаю шляпу перад Святланай Калінкінай, Віктарам Марціновічам, Валерам Карбалевічам, Аляксандрам Класкоўскім, якія пішуць кожны тыдзень, альбо нават два разы на тыдзень каментар да бягучых падзеяў. Я ж стаўлю перад сабой максімалісцкую задачу – каб кожны артыкул казаў нешта новае. А так не можа быць. Гэта ці ўжо нехта пісаў, ці нават ты сам ужо пісаў. І часта я бачу, што нехта напісаў добрую сур’ёзную рэч, а потым думаю: божачкі, Дракахруст гэта ж пісаў у 1994 годзе, я гэта пісаў у 1995, а Дубавец гэта пісаў у 1991..! А зараз гэта ўсё паўтараецца...

Ці даводзілася Вам некага называць мудакамі ў сваіх допісах?

Віталь Цыганкоў: Не. Хоць я не лічу, што “мудак” – гэта нешта такое звышстрашнае. Тым больш што гэта быў не артыкул у “Народнай Волі”, а допіс у фэйсбуку Святланы Калінкінай. Зрэшты, калі б Святлана напісала замест “мудака” – “нявумны чалавек” ці “прымітыўны чалавек”, ці змяняла б гэта сутнасць? Мне бліжэй нейкія іранічныя формы, я не хачу, як Калінкіна, “глаголом жечь сердца людей”. Разумееце, “Партызан” і “Хартыя” будуць заўсёды больш папулярныя, больш клікабельныя за “Навіны” і “Радыё Свабода”. Калінкіна будзе з такім стылем больш папулярная, чым Дракахруст. Пры гэтым я не хачу супрацьпастаўляць, я люблю чытаць Святлану Калінкіну. Света казала ў адным з інтэрв’ю, што нашы людзі шукаюць у артыкулах журналісцкія “я”. Гэта тое, з чым сутыкнулася і чым была шакаваная адная з папярэдніх гераінь вашай рубрыкі Люба Лунёва. Адпрацаваўшы шмат гадоў на “Свабодзе” з яе амерыканскімі стандартамі, у “Народнай волі” яна адчула, што можа нават у інфармацыйных жанрах выказваць сваю пазіцыю, нават ганіць некага.

Гэты “незаходні” фармат сведчыць пра асаблівасць ці пра няспеласць нашай журналістыкі?

Віталь Цыганкоў: А хто ведае? Я 20 гадоў як аналітык думаю над тым, што ёсць часткай нашага нацыянальнага характару, якая застанецца ў вяках, а што –  часовае, звязанае з камунізмам-лукашызмам? Тое самае і з журналістыкай. Што з гэтага ад недаспеласці, а што ад уласцівасцяў людзей, чытачоў?

Мы бачым, каго людзі чытаюць, што людзі чытаюць, які стыль ім падабаецца, чаго яны хочуць яшчэ больш. Гэта можна спалучаць. Тое ж “Радыё Свабода” – там ёсць інфармацыйныя жанры, якія маюць жорсткі фармат. Ала па-за гэтым пішы якія хочаш блогі – самыя спрэчныя, самыя дыскусійныя. Што і робяць Дубавец, Дракахруст, Максімюк…


Віталь у дзіцячым садку. 1973  год.


У дзіцячым садку. Пачатак 1970-х.


З мамай у Сочы, 1976 год.

 

“Для мяне жыццёвыя прынцыпы важнейшыя за журналісцкія”

Вы дакладна размежавалі: гэта інфармацыйная нататка, а гэта прыватны блог. А фэйсбукі журналістаў – што з імі?

Віталь Цыганкоў: Тут я згодны з Аляксандрам Класкоўскім, які напісаў на “Медыякрытыцы” цэлы артыкул на гэтую тэму. Журналіста грамадства заўсёды ўспрымае як журналіста – нават калі ён піша ў сваім фэйсбуку. У нас на “Свабодзе” была нядаўна дыскусія наконт “пытаннечка”. І я там сказаў: бойцеся фэйсбука! На журналісце вялікая адказнасць! Калі нешта напіша токар-слесар ці аператар “Макдональдса” – максімум пасмяюцца яго сябры. А калі напіша журналіст… Доктару, каб на яго ўсклалі адказнасць, трэба 6 гадоў вучыцца. А журналіст сёння можа і без адукацыі пісаць!

Зміцер Лукашук правільна зрабіў, што выклаў гэты аўдыёзапіс?

Віталь Цыганкоў: Гэта яго выбар. Можа, ён не ўяўляў, што гэта аж так разыдзецца? Але гэтая сітуацыя прыцягнула большую ўвагу, чым прэс-канферэнцыя Лукашэнкі ў той жа дзень! Гэта – прыкмета інфармацыйнай напружанасці ў нашым грамадстве. Тое самае паказала і гісторыя з кантралёркай, якую цягалі за валасы.

Грамадства, якое адчувае незадаволенасць уладай, гатовае ўчапіцца за такія негатыўныя моманты. Людзі не могуць выказаць гэта на мітынгу, у прэсе, і таму хапаюцца за ніжэйшых прадстаўнікоў улады: журналістку, кантралёрку… Ёсць нават версія, чаму ўлада не блакуе “Хартыю”, “Партызана” – хіба што на паўдня ў дзень выбараў і мітынгаў. Уладныя аналітыкі палічылі, што хай лепш людзі выплёўваюць гэта, пару выпускаюць у інтэрнэце. Бо, калі яны не будуць мець такой магчымасці, – больш шанцаў, што яны будуць паводзіць сябе сацыяльна неадэкватна, нелаяльна да ўлады, будзе расці сацыяльная напруга. Вынік гэтага – тое, што на акцыю апазіцыі выходзіць 500 чалавек, а 50 тысяч сочаць за ёй анлайн. Разадраў усіх у каментах – функцыя выкананая...

Каб скончыць “пытаннечка”. На Вашу думку, ці карэктна троліць дзяржаўных журналістаў – усё ж нібыта калегі, цэхавая салідарнасць і ўсё такое…

Віталь Цыганкоў: Для мяне жыццёвыя прынцыпы важнейшыя за журналісцкія, за нейкую карпаратыўную салідарнасць. Калі чалавек будзе гінуць, я буду дапамагаць яму, а не здымаць – і хай кажуць, што гэта непрафесійна. Прафесія не робіць нейкага чалавека бліжэй да мяне насуперак агульначалавечым прынцыпам. Узяць таго ж Пракопава ці каго падобнага з БТ – які ён мне калега? Чаму я павінен адчуваць з ім нейкую журналісцкую салідарнасць? Яны прапагандысты, гэта іншая прафесія.

Віталь, Вы ўжо закранулі тэму, што рэдка пішаце цяпер, бо не маеце што новага сказаць грамадству. І праз такі доўгі застой не аднаму Вам няма чаго сказаць. Аналітычная журналістыка не вымрэ, калі гэта зацягнецца яшчэ больш?

Віталь Цыганкоў: Памятаю, як у 1996-м годзе было праведзена апытанне між рэдактараў і палітыкаў “Каго вы лічыце найлепшым журналістам-аналітыкам?” Было названа звыш 20 прозвішчаў. На першым месцы Дракахруст, потым Фядута, потым Цыганкоў, потым Дубавец, Дорахаў, Груздзіловіч, Шаўцоў, Казначэеў... Большасць з іх цяпер ужо не піша на палітычныя тэмы альбо піша вельмі рэдка. Актыўна піша, бадай, толькі Дракахруст. А цяпер правядзі такое апытанне – мы б назвалі 3-4 прозвішчы.

І гэта – не самыя маладыя людзі.

Віталь Цыганкоў: Так, гэта Карбалевіч, Класкоўскі, Марціновіч, Калінкіна – старэйшыя за 35-40 гадоў людзі. Гэта кадры з тых жа 1990-х, і новых яркіх імёнаў, скажам мякка, няшмат. Сказаць няма пра што. Бо ад 1996 года мы маем той самы грамадска-палітычны лад. А тады за 6-7 гадоў змянілася 4 палітычныя лады – ад камунізму праз дэмакратыю да дыктатуры! Газета “Свабода” выходзіла 100-тысячным накладам, БДГ – 30-тысячным. Абедзьве газеты даўно зачыненыя ўладамі.

Ёсць і ячшэ адзін чыннік – тады не было такой кагорты прафесійных палітолагаў, гэтую функцыю выконвалі мы, журналісты. І мы на гэта мелі права, бо з 1990 года пісалі пра палітыку. Напрыклад, рэпартажы з Вярхоўнага Савету – у той час, калі там яшчэ нешта адбывалася.


Пасля атрымання прэміі БАЖ “Вольнае слова”, 2008 год.


З жонкай Вольгай і сынам Богушам. 2000-ы год


З жонкай і сынам у Празе, дзе прайшло 6-7 гадоў жыцця


З жонкай на плошчы святога Марка ў Венецыі, 2003-і год.


З сынам Богушам у аквапарку ў Крыме.

 

“Настаўніца сказала бацькам, што я буду ці пісьменнікам, ці крытыкам, ці журналістам”

Неяк мы ўсё пра 1990-я, парушаючы храналогію. Я так разумею, што Ваша першая публікацыя з’явілася крыху раней?

Віталь Цыганкоў: Так, першая публікацыя была перад журфакам. Не ведаю, як цяпер, а тады было абавязковай умовай мець некалькі публікацый. Я ўжо класе ў восьмым вырашыў, што буду журналістам. Пачаў хадзіць у школу юнага журналіста пры журфаку, тады і з’явіліся першыя артыкулы. Я вучыўся ў 51 школе на сённяшняй вуліцы Мельнікайтэ. Там, дзе цяпер “Велком”, быў Юбілейны рынак, мы там куплялі кавуны. Наша школа даглядала помнік ахвярам гета “Яма” – хадзілі грэблі лісце. І ў мяне была настаўніца рускай мовы Жанна Канстанцінаўна. (Дарэчы, яна ж вучыла і Марыйку Мартысевіч, як мы нядаўна высветлілі.) І настаўніца сказала бацькам, што я буду ці пісьменнікам, ці крытыкам, ці журналістам. Бо я быў напісаў сачыненне пра твор Горкага “Мать”: як гэта Горкі так непераканаўча піша? Як мог галоўны герой так раптоўна стаць рэвалюцянерам? Ніякіх прыкмет не было – а праз некалькі старонак ён ужо рэвалюцыянер!.. У другім сачыненні я крытыкаваў твор, здаецца, Барыса Васільева, дзе дзеці нешта там спалілі, кепска зрабілі. І я таксама абрынуўся, як яна сказала, “на ўсю савецкую літаратуру”: чаму, калі пішуць пра школьнікаў, то кепскі герой – гэта заўсёды выдатнік? Двоечнікі – харошыя, а выдатнікі – кепскія! Можа, я так пісаў, бо сам быў выдатнікам?.. (смяецца)

І адкуль у савецкага хлопчыка з’явілася такое крытычнае мысленне?

Віталь Цыганкоў: Часткова з сям’і. Бацька дома называў Леаніда Ільіча “сіська-масіська” – прыкладна так Брэжнеў выгаворваў слова “систематически”. Анекдоты распавядалі… Так што ад мараў пра прафесію муляра і кранаўшчыка я паступова перайшоў да мары стаць гісторыкам або журналістам.

Але чаму журналістам?! Тагачасная журналістыка, здаецца, была досыць… спакойнай?

Віталь Цыганкоў: Ну, вы мяне ўжо так не старце! (смяецца) Калі б я нарадзіўся гадоў на 5 раней, то сапраўды ніякіх мараў пра журналістыку не было б. А гэта ўжо была Перабудова, ужо былі цікавыя матэрыялы, дыскусіі, рэзанансныя публікацыі. Гэта быў рамантычны выбар – даведвацца, пісаць праўду, выкрываць… Хацелася выбраць такую прафесію, дзе ўсё б залежала ад мяне, ад маіх здольнасцяў. Каб ніхто не сказаў: а, гэта табе тата дапамог! А тата ў мяне быў намеснік міністра.

Хо, дык вось дзе сабака зарыты!

Віталь Цыганкоў: Але на момант майго паступлення ён, відаць, яшчэ быў старшынём Ленінскага райвыканкаму Мінска.

І пры гэтым дома ганіў Брэжнева?

Віталь Цыганкоў: На той момант гэта было звычайнай справай. Ды і тата – чалавек з гумарам. Хоць мама часам цыкала на тату, каб ён пры дзецях такога не казаў.


Старшыня Ленінскага райвыканкама Аляксей Гаўрылавіч Цыганкоў за працай.


З мамай, татам і сястрой Бажэнай у Адэсе, 1979 год.

 

“Мае бацькі пазнаёміліся ў Празе”

Дык Вы былі “залатой моладзю”, сыночкам наменклатуршчыка?

Віталь Цыганкоў: Ніколі і блізка такога не было! Неяк мяне так выхавалі бацькі – быць заўсёды сціплым. Не песцілі мяне ў матэрыяльным плане. Ясна, у таты была службовая “Волга”, на якой і я з ім катаўся. Ясна, штогод едзілі “на юга” – у Крым ці Сочы. З 1984 года з’явілася лецішча… І аднойчы мяне адправілі аднаго ў санаторый для начальства "Белоруссия" ў Крым. І ў першую ноч, калі знаёміліся, усе сталі выхваляцца, у каго колькі тата зарабляе – усе былі дзеткамі начальнікаў. А я заўсёды казаў менш – у яго было 320, я казаў 250. Там у санаторыі я сказаў 250 – і аказалася, што “самы бедны”. Бо ўсе, напэўна, сказалі колькі ёсць – 350, 400, – а я схлусіў. Яны хваліліся, каму адкуль тата прывёз нейкія джынсы,а ў мяне яшчэ ні разу не было джынсаў, за мяжу бацькі да 1990-х не едзілі. І на журфаку ніхто не ведаў, кім мой тата працуе. Памятаю, калі я ўжо ажаніўся, бацька дапамог мне з маласямейкай. І калі аднакурснікі дапамагалі насіць мэблю, спыталіся, як удалося атрымаць. Я адказаў, што тата дапамог. “А кім у цябе тата?” Я кажу, што намеснік міністра. “Не падобны ты да сына намесніка міністра! А якога міністра?” Я кажу: “Госснаб”. Кажуць – зусім не падобны! Дарэчы, яшчэ адна дэталь: тата – аднакурснік Кебіча. Іх нават на адзін завод размеркавалі. Прахадная была там, дзе цяпер клуб “Дазары”.

Як з такім бацькам Вы сталі беларускамоўным і апазіцыянерам?

Віталь Цыганкоў: Памятаю, што якраз баяўся, каб аднадумцы-нефармалы не даведаліся, хто мой тата – цяпер нават смешна ўзгадваць... Тата пайшоў на пенсію ў 1994 годзе, калі я ўжо 3-4 гады быў “нефармалам”. А тады, пры пасадзе, ён нават дапамагаў мне ў працы – зліваў часам эксклюзіўную інфармацыю. Гэтак, я першы паведаміў пра ўвядзенне беларускага “зайчыка”. Пра падвышэнне заробка менавіта міністрам. З бацькамі ў мяне няма разыходжанняў – яны не ўспрымаюць Лукашэнку гэтак жа, як я.

А мама кім працавала?

Віталь Цыганкоў: Мама ў мяне выкладала ў гандлёвым тэхнікуме таваразнаўства. Я з дзяцінства ведаў, у якім прадукце ўтрымліваюцца якія вітаміны і мікраэлементы! (смяецца) А калі пайшла на пенсію, захапілася складаннем крыжаванак. Складала для “БДГ”, “Антэны” – быў час, што ў 10 газет давала свае розныя крыжаванкі! Але зараз яе ўжо выцясняюць тэхналогіі – усё робіцца на камп’ютары.

Як пазнаёміліся Вашы бацькі?

Віталь Цыганкоў: О, тут проста містыка! Я казаў, што яны ні разу не былі за мяжой, але адзін раз усё ж былі... У 1961 годзе два перадавыя студэнты-выдатнікі былі пасланыя за мяжу ў Чэхаславакію. Яна – з Гомельскага інстытута, ён – з мінскага БПІ. Турпаездка была ажно 18 дзён, па ўсёй Чэхіі, улучна з Прагаю. Там яны пазнаёміліся, былі 18 дзён, вярнуліся – і падалі дакументы на шлюб. А цяпер во ўжо адзначылі залатое вяселле, 50 гадоў разам.

Чаму я кажу пра містыку? Калі ў 1997 годзе я паехаў па кантракце ў Прагу на “Радыё Свабода”, то гэта было 21 кастрычніка – акурат у дзень вяселля бацькоў. І мама, якая любіць усякія цікавыя тэорыі, сказала, што гэта быў нейкі там важны нумералагічны цыкл у 36 гадоў. І яшчэ адна цікавостка. У Чэхіі ў іх была экскурсаводка, Бажэна. Яна ім сказала, што яны выглядаюць добрай парай, хоць яшчэ толькі пачыналі сустракацца. У выніку, калі нарадзілася мая сястра, яе назвалі Бажэна...


Такой убачыў будучую жонку Галіну Віталёў тата Аляксей.


Здымак з той самай вандроўкі ў Чэхію, дзе пазнаёміліся бацькі Віталя. Тата сядзіць другі справа, мама стаіць чацвёртая злева. 18 ліпеня 1961 года


Бацькі Віталя ў год вяселля. 1961 год, Масква


Сустрэча аднакурснікаў. У першым шэрагу крайні справа – Аляксей Цыганкоў (тата), крайняя злева – Галіна Цыганкова (мама), у цэнтры – Вячаслаў Кебіч. Каля 1980 года.

 

“Вось, Цыганкоў, яшчэ не стаў салдатам, а ўжо напісаў антысавецкую газету”

Мы неяк адышлі ад тэмы, як Вы натрапілі на сцяжынку Беларушчыны...

Віталь Цыганкоў: Мой лепшы сябар – Юрась Скрыган, які цяпер жыве ў Амерыцы. Гэта ўнук пісьменіка Яна Скрыгана. Ён жыў у тым доўгім чырвоным доме на Танкавай, дзе жыў Быкаў. Юрась у школе сваёй беларускамоўнасці ніяк не праяўляў, але тады, у канцы 1980-х, мы неяк пачалі абмяркоўваць неабходнасць размаўляць па-беларуску. Акурат тады мяне з другога курса забралі ў Савецкую Армію. Такім вось я быў шчасліўчыкам і нешчасліўчыкам – гэта было апошняе пакаленне студэнтаў, якіх цягнулі ў войска. Маіх некаторых аднакурснікаў забралі пасля першага курса – напрыклад, майго сябра Ігара Карнея. А я нарадзіўся ў кастрычніку, і мне пасля першага курса не было яшчэ 18 гадоў. Забралі мяне ў 1988 годзе, а праз год выйшаў загад Гарбачова вярнуць усіх студэнтаў з арміі вучыцца, і больш не браць з інстытута. У выніку я так і не адслужыў належных 2 гадоў – толькі 15 месяцаў.

І чым гэты год займаліся?

Віталь Цыганкоў: Я хацеў патрапіць у дэсант, бо ўсё жыццё займаўся спортам. І вырашыў, што калі ўжо не збіраюся “касіць”, дык трэба дакладна ў дэсант.

З такім татам – і “касіць” не збіраліся?..

Віталь Цыганкоў: Тата ніколі не прапаноўваў. У мяне была свабода выбару, і я так вырашыў. Ды і не думаю, што гэта так лёгка было. Я назіраў, як людзі хаваліся, гадамі ў бальніцы клаліся, і думаў, што гэта будзе больш праблематычны варыянт для мяне. Да таго ж, у мяне быў першы разрад па шахматах, і я быў перакананы, што куды б ні адправілі – хутка перавядуць назад у Мінск, у спартовую роту. Аднак я патрапіў у Эстонію. Мяне не ўзялі ў дэсант, хоць я здаў усе нарматывы – на “размеркаванні” траіх студэнтаў забралі і павезлі ў Тарту. У выніку я апынуўся ў роце аховы. Мне як студэнту журфака даручылі падрыхтаваць насценгазету. Я падыйшоў з гумарам – напісаў, што, аказваецца, мяса салдатам нашай часткі не паложана, і ўсё, што мы ямо, – без мяса. Аказваецца, мыцца нам трэба толькі халоднай вадой, бо гарачая вада дастаецца толькі афіцэрам і стараслужачым. Аказваецца, што выходзіць з нашага лесу мы ніколі не будзем, так што бліжэйшыя два гады не ўбачым жывых жанчын. Такая выйшла вясёлая насценгазета, два дні правісела, салдаты весяліліся. А потым убачыў палітрук – і мяне выклікалі да камандзіра часткі: “Вось, яшчэ не стаў салдатам, а ўжо напісаў антысавецкую газету...” Потым прыехаў нейкі палкоўнік са спецаддзела: “Ну што, Цыганкоў, ты, напэўна, не хочаш вяртацца ў свой БДУ? Дысідэнцтваваць уздумаў?..” Карацей, стаў я служыць у роце аховы, а гэта – кожны дзень на пост, гэта лічыцца самая цяжкая служба! Дзве гадзіны спіш, дзве гадзіны не спіш, дзве гадзіны дзяжурыш... Такі вось быў мой першы дысідэнцкі акт.

З кім Вы разам вучыліся на журфаку?

Віталь Цыганкоў: Мы вось нядаўна сустракаліся – хто ў турагенцтве, хто страхаўшчыцай… Тут яшчэ адна праблема, што курс разбіўся, і пасля войска ў мяне ўжо была іншая група. Да таго ж, у нас было вольнае наведванне – і на выпускным я многіх проста не ведаў. Праз гэтае вольнае наведванне я мог працаваць у “Знамени Юности” на стаўку ўжо з другога курса.

З аднакурснікаў магу назваць Ігара Карнея са “Свабоды”, Сашу Пуцілу, які цяпер на “Белсаце” спартовым каментатарам, Алеся Сівага з “Народнай волі”, Марыю Эйсмант, намесніцу галоўнага рэдактара "Народнай волі", Ігара Сакалова, галоўнага рэдактара газеты "Аргументы и факты в Белоруссии"...

Дарэчы, з майго школьнага класа мо палова эмігравала. І яны не трапляюць у лукашэнкаўскую статыстыку, бо не адмаўляюцца ад беларускага грамадзянства. Таму, калі я чую, што ў нас “малая эміграцыя”, дык прыгадваю свой клас.


Жаўнер Савецкай Арміі Цыганкоў у Тарту. 1988 год


Віталю Цыганкову 20 гадоў. 1989 год.


Курапаты-1989. Віталь Цыганкоў (справа) нясе крыж з Алесем Філіповічам. Здымак з фэйсбуку Алеся Філіповіча.

“У канцы 1991 мы з Алесем Ліпаем заснавалі БелаПАН”

Вы самі прыгадалі ўжо “Знамя Юности”. Гэта тыя часы, калі наклад быў 700 тысяч асобнікаў?

Віталь Цыганкоў: Так-так, 1991 год! Галоўным рэдактарам быў Аляксандр Класкоўскі, яшчэ працавалі Галіна Айзенштадт, Алег Груздзіловіч, Павел Уладзіміраў. Гэта быў пік цікавасці да прэсы – была праблема выпісаць газету, падпіска была дэфіцытам! Газета пісала пра ўсё – ад “Modern Talking” да палітыкі! Я ў пэўны момант стаў пісаць пра палітыку, зрабіўся парламенцкім карэспандэнтам. Памятаю, Юрый Уладзіміравіч Вельтнер, які быў намеснікам рэдактара (цяпер працуе ў БелаПАН), падпраўляў мой артыкул, потым прыжмурыўся і сказаў: “Так-так, у беларускай журналістыцы з’явілася новая зорка!” Мне, маладому, гэта было важна і прыемна. А ў канцы 1991 мы з Алесем Ліпаем заснавалі БелаПАН – Беларускае прыватнае агенцтва навінаў, першае незалежнае агенцтва ў Беларусі...

Цікава! Ніколі не ведаў, што Вы да гэтага спрычыніліся!..

Віталь Цыганкоў: Ну так, мяне чамусьці ўжо вельмі даўно не клічуць на ўсякія белапанаўскія святы… А тады мы заснавалі БелаПАН, і Алесь стаў дырэктарам, а я – намеснікам дырэктара. Адна прыватная фірма дала нам камп’ютары, мы таксама ўнеслі сваю долю – я ўнёс 3000 рублёў, гэта быў паўгадавы заробак, грошы я пазычыў… Я не хачу цяпер прысвойваць сабе ідэю – безумоўна, гэта была ідэя Алеся, і ён бацька БелаПАНа. Але я шмат чым дапамог у арганізацыйным плане, дзякуючы майму тату знайшлі памяшканне… Першы год БелаПАН выжыў дзякуючы таму, што я здабываў рэкламныя кантракты і пісаў сам гэтыя рэкламныя артыкулы. Прычым так, што рэдакцыі не здагадваліся, што гэта схаваная рэклама, і бясплатна ставілі іх у газету.

Віталю, выбачайце, але я не прыспеў час без інтэрнэту – як вы жылі, як працавалі?

Віталь Цыганкоў: Выдрукоўвалі сваю стужку навінаў на матрычным прынтары – і на аўто развозілі па рэдакцыях. Тады ж і навінаў БелаПАН выдаваў не столькі – мо, 5-7 артыкулаў за дзень. Здабывалі інфармацыю таксама збольшага “ўжывую” – не так, як цяпер, калі большасьць інтэрв’ю робіцца па тэлефоне… У БелаПАНе я прапрацаваў год.

І чаму сышлі?

Віталь Цыганкоў: Ніякіх канфліктаў не было. Мне проста хацелася пісаць, а не выконваць такую “арганізацыйную” працу. Хацелася аўтарскай журналістыкі, публіцыстыкі. З БелаПАНа пайшоў у “Звязду”. Бо ўжо з 1989 года быў беларускамоўны. А гэта была адзіная на той момант беларускамоўная газета, і самая яркая па кадрах. Там тады працавалі Жданко, Карней, Сінякевіч, Свірко… Жданко быў загадчыкам майго палітычнага аддзелу.

Ці праўда, што “Звязда” на выбарах 1994 дабразычліва паставілася да Лукашэнкі, і таму шаноўны рэдактар Уладзімір Наркевіч быў на сваёй пасадзе ажно да 2011 года?

Віталь Цыганкоў: “Звязда” проста старалася даваць слова ўсім… Асноўная барацьба тады адбывалася паміж Кебічам і Шушкевічам, і дэмакратычна настроеныя журналісты, ясна, былі на баку Шушкевіча. Памятаю, як зрабіў з Шушкевічам інтэрв’ю, пасля чаго Уладзімір Браніслававіч запрасіў мяне да сябе ў кабінет і сказаў: “Віталь, я так разумею, што гэта першае інтэрв’ю Вашай будучай кнігі”. Пасля гэтага мне шмат разоў у жыцці так казалі, але я не ведаю, які ў гэтым сэнс і каму гэта сёння трэба…

Віталь, пасля таго, як Уладзіміра Наркевіча па-подламу звольнілі са “Звязды”, мы абмяркоўвалі гэта з многімі калегамі – і ні ад каго я не пачуў пра яго кепскага слова. Вы таксама, памятаю, адгукаліся пра Уладзіміра Браніслававіча выключна станоўча.

Віталь Цыганкоў: У маім разуменні, такім і павінен быць рэдактар. Інтэлігентны, далікатны, культурны. Ён не лез у кожную дзірку, найменш умешваўся ў нашыя тэксты. Нават калі нешта правіў – раіўся з журналістам. Памятаю, у нас быў такі нялёгкі намеснік рэдактара, які заўсёды чапляўся да маіх артыкулаў – і я стаў насіць іх наўпрост Наркевічу. Праўда, той даведаўся і ўчыніў скандал.

Зарубілі мяне канкрэтна толькі адзін раз – пасля бэнээфаўскага рэферэндуму 1992 года, які незаконна адмяніў Вярхоўны Савет. Я напісаў абсалютна прабэнээфаўскі артыкул – і ён у выніку так і не выйшаў. Зарубіў яго якраз той намеснік рэдактара, назваўшы яго “аднабаковым”…

А гісторыя пра Лукашэнку, якую вы згадалі – здаецца, яму проста тады арганізавалі прамую лінію з чытачамі. Ён прыйшоў у рэдакцыю, разам з ім былі Цапкала, Фядута… Напэўна, “Звязда” проста была адзінай газетай, якая дала яму такую трыбуну. Я быў, дарэчы, першым журналістам, які крытыкаваў Лукашэнку ўжо як прэзідэнта. Памятаю, як у фае Вярхоўнага Савета, выйшаўшы з залы, Лукашэнка даў інтэрв’ю журналістам. Нават працытую яго: "Хай на мяне не крыўдзяцца, але ёсць некалькі журналістаў у "Звяздзе". Я адкрываю газету, чытаю ў канцы артыкула, хто падпісаў – Цыганкоў. І мне становіцца зразумелым, што там будзе напісана". Гэта ён казаў 23 ліпеня 1994 года, многія яго цяперашнія крытыкі яшчэ былі ў ягонай камандзе...

У чым феномен, што большасць “свабодаўцаў” выйшлі са “Звязды”?

Віталь Цыганкоў: Самая банальная рэч – гэта добрая школа. Ну, і “Звязда” ж беларускамоўная – адкуль жа яшчэ такім кадрам для “Свабоды” было ўзяцца?..


Святкаванне 25 сакавіка 1998 года ў Празе.


На фоне аднаго з палітычных куміраў – у Лондане ля помніка Чэрчылю. 1999 год

 

“З 1994 года я быў першым у Беларусі карэспандэнтам AssociatedPress

У 1995 годзе, пасля ганебнага рэферэндуму, Вы сышлі са “Звязды” самі?

Віталь Цыганкоў: Сам, бо пасля “белых плямаў” працаваць там было немагчыма. Не тое каб нешта змянілася ўнутры рэдакцыі… Я проста зразумеў, што не буду сюды ўпісвацца, што буду падводзіць таго ж Наркевіча. Я пайшоў у газету "Свабода". А з радыё “Свабода” я, дарэчы, пачаў супрацоўнічаць яшчэ ў 1994 годзе – паралельна са “Звяздой”. Уявіце – тады гэта было магчыма! Таксама з 1994 года я быў першым у Беларусі карэспандэнтам Associated Press. Як я ім стаў? Патэлефанаваў у карпункт Associated Press у Маскву і сказаў: я Вася Пупкін, журналіст, ці не трэба вам у Беларусі карэспандэнт? У іх тады не было ў Беларусі карэспандэнта, а, напрыклад, у Reuters ужо была – Ларыса Саенка. Я пачаў пісаць. Акурат пачалася эпапея са зняццём Шушкевіча, і я пісаў даволі часта. Мне давалі 10 долараў за паведамленне. Заробак у краіне быў прыблізна долараў 40-50 тады. Потым мне сталі даваць стаўку 50 долараў плюс па-ранейшаму 10 за матэрыял. А потым – 50 стаўка і 20 за нататку! Праўда, нататак магло быць і 1-2 у месяц – усё-ткі амерыканская агенцыя не надта актыўна цікавілася Беларуссю. Але калі адбываліся нейкія падзеі, выбары – яны прыязджалі самі, і мне плацілі па 30 долараў у дзень. Шалёныя грошы для мяне! Стольнік у месяц выходзіў. Плюс года з 1992 па 1996 я быў карэспандэнтам расійскай “Независимой газеты”… Потым я працаваў на японскую агенцыю “Джы-джы прэс”, і таксама каля 50 долараў  выходзіла…

Туды Вы таксама патэлефанавалі?

Віталь Цыганкоў: Та-ак! А хто ж мяне сам запросіць?! (смяецца)

Па-японску размаўлялі?

Віталь Цыганкоў: Па-руску – я ж у іх маскоўскі карпункт званіў… А, вось яшчэ што забыўся – паралельна я шукаў рэкламу для газеты “Свабода”. Хадзіў па турфірмах – і “збіраў сабе на адпачынак”. Гермянчук так і сказаў: “З усёй рэкламы, што збярэш, 50% – табе на Балгарыю”… І я даказваў у турфірмах, што “Свабода” – харошая газета, што нас чытае ўся эліта! Потым, калі давалі рэкламу, я прымушаў сваіх бацькоў і сваякоў званіць у гэтыя турфірмы і казаць, што іх рэкламу яны знайшлі ў “Свабодзе”!.. (смяецца) Карацей, я тады працаваў у 4-5 месцах. У кожным выходзіла па 50-100 долараў, але разам – ці не ў 10 разоў больш, чым сярэдні беларускі заробак. Заўсёды ў мяне так было – ніколі я не зарабляў сярэдні беларускі заробак, як мінімум у 5-10 разоў больш. Таму я не люблю, калі кажуць пра “ліхія 90-я”. Гэта быў час парадаксальных магчымасцяў! Я нават калі ездзіў ў Маскву забіраць свае ганарары ў Associated Press, то закупляў там на Кіеўскім вакзале “Снікерсы” і здаваў іх тут у кіёскі – колькі мог уцягнуць, кілаграмаў 50... І на гэтым адбіваў квіткі і яшчэ нешта зарабляў.

Віталь, з Вас і бізнэсовец мог бы някепскі выйсці.

Віталь Цыганкоў: Я думаў пра гэта тады. Але я не такі. Я ведаю бізнэсоўцаў, гэта найчасцей жорсткія людзі, некаторыя нават гатовыя “хадзіць па трупах”. Тым больш – мне ўсё жыццё хацелася пісаць.


Такой убачыў Віталь сваю будучую жонку Вольгу.


Вяселле Цыганковых прыпала якраз на развал СССР і абвал рубля. Госці дарылі пераважна 100 рублёў (тады гэта быў 1 долар), а найбольшы падарунак прынёс знаёмы бізнэсовец – 5 долараў. 1992 год


ЗАГС у Траецкім прадмесці Мінска. Віталь нёс жонку да самай машыны, метраў сто.


Дзень нараджэння жонкі (2011) на адпачынку ў Крыме.

З жонкай Вольгай на адпачынку.

 

“Мне няма чаго саромецца, я ад самага пачатку не запляміўся нейкімі пракамуністычнымі рэчамі”

Давайце вернемся да тэмы, як Вы патрапілі на “Радыё Свабода”?

Віталь Цыганкоў: “Свабода” на мяне выйшла сама – патэлефанавала Ларыса Верас, легендарная журналістка, якая засталася ў Мюнхене. Бо радыё ў 1995 годзе якраз пераязджала з Мюнхена ў Прагу, і частка людзей не захацела пераязджаць, засталася. Плюс было павелічэнне штату, таму патрэбныя былі карэспандэнты. У 1994-м прыйшла цэлая пляяда, якая працуе і да сёння: я, Валянціна Аксак, Уладзімір Глод, Алег Груздзіловіч... Так што я, як Лукашэнка, – на адной працы 18 гадоў! (смяецца)

А як жа заходні прынцып – каб пазбегнуць застою, трэба працаваць не больш за 5 гадоў на адным месцы?

Віталь Цыганкоў: Але Вы мне і сыпеце хвост на грыву!.. Дакладней, соль на хвост! (смяецца) Гэта балючая тэма… Але ў мяне не ўсё так адназначна. Бо я з 1994 па 1997 працаваў у Беларусі карэспандэнтам – тады, калі мінскае бюро “Свабоды” ўзначальвала Жанна Літвіна, калі рэпартажы былі па 7-8 хвілін! Потым я два разы ездзіў у Прагу на кантракт – з 1997 па 1999 і з 2003 па 2007. Так што я не на адным месцы фактычна сядзеў. Цяпер змяніліся мае функцыі – раблю экспертызы, бліц-аналізы, анлайн-канферэнцыі… Увага на сайт, на мультымедыя, на Свабода-TV… Увогуле, у недзяржаўнага журналіста выбар невялікі – “Свабода”, “Еўрарадыё”, “Народная Воля” і “Наша Ніва”. Так што “Свабода” застаецца для мяне найлепшым выбарам. Дарэчы, і ў газеце “Свабода” я ж не толькі рэкламу збіраў! (смяецца) Прэмію Алеся Адамовіча, пра якую мы ўжо згадвалі, я атрымаў у 1995-ым якраз за артыкулы ў газеце “Свабода” – з рук Васіля Быкава. Гэта я запомню на ўсё жыццё. Таму я вельмі не люблю, калі нейкія ананімы на форумах пачынаюць пісаць, што гэта “той Цыганкоў, які яшчэ ў камсамольскай “Знамени Юности” працаваў...” Мне няма чаго саромецца, я ад самага пачатку не запляміўся нейкімі пракамуністычнымі рэчамі.

Але праўда, што нават на БТ паспелі папрацаваць?

Віталь Цыганкоў: Гэта забаўная гісторыя! У пачатку 1990-х некалькі тыдняў мне давялося чытаць навіны на БТ. Была такая праграма “Ніка”, якой кіравала Марына Бабкіна, і яна мяне запрасіла быць там нават не вядучым, а дыктарам. У мяне ёсць касета з запісам адной з гэтых перадач, і мне, шчыра кажучы, сорамна яе глядзець. Бо ў мяне тады быў жахлівы расейскі акцэнт. Дарэчы, потым і на “Свабодзе” мяне калегі яшчэ даволі доўга падпраўлялі.


На 50-годдзі “Радыё Свабода”. Верхні шэраг злева направа: Анатоль Бублікаў, Данчык, Уладзь Каткоўскі, Вольга Караткевіч, Алена Ціхановіч, Вольга Краўчанка, Аляксандр Лукашук, Аляксей Знаткевіч, Кастусь Бандарук, Алена Радкевіч. Ніжні шэраг злева направа: Сяргей Абламейка, Сяргей Навумчык, Віталь Цыганкоў. 2003 год.


Карэспандэнт “Радыё Свабода” Віталь Цыганкоў за працай.


Інтэрв’ю з Аляксандрам Мілінкевічам у студыі “Свабоды”. 2000-я гады.

 

“Магу ганарыцца, што апошнія гадоў 10 маю стабільную вагу”

Віталю, Вы неяк пералічвалі неверагодную колькасць відаў спорту, якімі паспелі пазаймацца за жыццё...

Віталь Цыганкоў: За сваё жыццё я займаўся плаваннем, футболам, шахматамі, баскетболам, каратэ, гімнастыкай, культурызмам… Найбольшых поспехаў я дасягнуў у шахматах – першага разраду. Раней мы шмат гулялі з Дракахрустам – ён таксама першаразраднік, і ён мяне часцей абыгрываў, недзе 60 на 40. А цяпер я гуляю ў інтэрнэце з нябачнымі супернікамі з усяго свету, маю рэйтынг каля 1500-1600 (у чэмпіёнаў свету 2700). Я па натуры спартовы, спаборны чалавек, гулец. У што б я ні гуляў – пінг-понг, боўлінг, більярд, – я запальваюся, мне карціць быць першым, перамагчы. У футбол я пасля школы гуляў за зборную журфака. Цяпер ужо колькі гадоў гуляю за зборную БАЖа – турніры адбываюцца на Дзень Незалежнасці 27 ліпеня, гэта Кубак Свабоды ці Кубак Карпенкі.

Вось мне з гэтага спісу яшчэ культурызм запаў!

Віталь Цыганкоў: Ну, гэта не тое каб прафесійна было – так, для сябе. Я “качаўся” і да войска, і пасля войска. Выціскаў 120 кілаграм жымам лежачы. Пры тым, што я ніколі больш за 80 не важыў. І магу ганарыцца, што апошнія гадоў 10 не тлусцею. Як толькі заўважаю лішні кілаграм – пачынаюць бегаць перад вачыма тлустыя чалавечкі. Абмяжоўваю сябе ў ежы, пачынаю больш рухацца, раз на год сядаю на “Японскую дыету” (можаце пагугліць, калі цікавыя дэталі). Тыдзень дае мінус 4-5 кілаграм. З мяне часам падсмейваюцца, калі я кажу, што сёння не магу застольнічаць, бо ўжо 81 кг, а не 80.

А чаму Вы носіце гадзіннік на правай руцэ? Пераймаеце баяніста ці дзюдаіста?

Віталь Цыганкоў: (смяецца) Не, проста я – прыроджаны ляўша. Якога перавучылі на праўшу – так было ў тыя часы прынята. Але левай рукой мне і цяпер прасцей кідаць, біць, цягнуць. А тое, што прывучылі, раблю правай – пішу і ем. Таму гадзіннік на правай, бо ўсё астатняе раблю левай. Дарэчы, яшчэ ў дзяцінстве давялося пісаць і левай – здаралася, ламаў рукі-ногі ў сілу сваіх спартовых захапленняў.

Віталь, мне здаецца, Вы абышлі негатыўны бок свае азартнае натуры?..

Віталь Цыганкоў: Я разумею, што вы маеце на ўвазе… Памятаю, як яшчэ ў 1990 годзе ў Рызе я кінуў у гульневы апарат пару рублёў – мне выпаў royal flаsh, і я атрымаў 600 рублёў!.. Карацей, гэта даўняе мінулае, і цяпер мне зусім не хочацца прыгадваць гэта...


Віталь кажа: "Трэба падтрымліваць форму, каб на пляжы не было сорамна".


Раней Віталь троху "падкачваўся".


Віталь – аматар экстрыму: у палёце над скаламі.

 

“Калі мне часам кажуць – “пашанцавала табе з жонкай”, я глыбока пратэстую. Што значыцца “пашанцавала”?!”

Віталю, ведаю, што некаторыя лічаць Вас мачо і плэйбоем і кажуць, што ў Цыганкова 30 кашуляў і 20 швэдараў. Адкуль у такога меркавання ногі растуць?

Віталь Цыганкоў: Я тут нядаўна прыкінуў: кашуляў сапраўды 25… Я не тое што сачу за модай, але стараюся прытрымлівацца стылю. Умоўна кажучы, ведаю, якія боты надзену пад гэтыя штаны і гэтую кашулю.

Дык Вы – напраўду дэндзі?

Віталь Цыганкоў: Проста я лічу, што нават апранаючыся не абавязкова дорага, трэба імкнуцца выглядаць гарманічна.


Нялёгкая доля Віталя – даказваць, што ён не плэйбой.

Нягледзячы на рэпутацыю дэндзі, адразу відаць, якая ў Вас цудоўная сям’я – каханая жонка Вольга, любімы сын Богуш. Не ўсім журналістам удаецца наладзіць прыватнае жыццё!

Віталь Цыганкоў: У мяне сапраўды цудоўная жонка. Але калі мне часам кажуць, што “пашанцавала табе з жонкай”, я глыбока пратэстую. Што значыцца “пашанцавала” ? (смяецца) Я заслужыў яе сваімі пачуццямі, каханнем! “Вось, у вас сімпатычная жонка!..” А якая ў мяне павінна быць жонка?! З іншага боку, знешнасць не мае ніякага значэння для адносінаў, супольнага жыцця! Я часам адчуваю сябе дыназаўрам – мала ў маім узросце калег, толькі адзін раз жанатых. Як казаў мой тата, пражыўшы з мамай 50 гадоў,  – “гэта мае дзеці ад першага шлюбу”! (смяецца) Мы з Воляй жанатыя ўжо (страшна падумаць!) 20 гадоў! І нашыя растанні, чэшска-беларускія раз’езды спрыялі супольнаму жыццю, зрабілі яго рамантычным. Бо пастаянна разам мы жылі толькі гадоў 10.

Гэты здымак жонкі Вольгі Віталь папрасіў размясціць менавіта пад фразай, што знешнасць жонкі не мае ніякага значэння ў сямейным жыцці. 1994-ы год, Балатон, Венгрыя.

Жонка Вольга працуе доктарам-эндаскапістам.

А вы не ў Празе пазнаёміліся?

Віталь Цыганкоў: Не, мы пазнаёміліся на дыскатэцы ў адным доме адпачынку. Я запрасіў яе на танец. Потым падышоў нейкі хлопец-дэсантнік, сказаў, што гэта яго “будучая дзяўчына”, што “яна яшчэ маладзенькая, але ён гадуе яе сабе на будучыню”. Карацей, адбіў я Волю ў гэтага дэсантніка… Ужо калі мы ажаніліся, Воля паступіла ў медыцынскі інстытут у Віцебску, і я ездзіў да яе. Заскокваў у цягнік, калі ён ужо пачынаў рухацца… Памятаю, спазніўся, схапіў таксі – і даганяў цягнік ажно да Лагойска. Аддаў залаты ланцужок, каб расплаціцца. Потым завозіў таксісту грошы – і ён вярнуў мне ланцужок…

Ведаю, што Ваш цесць – таксама не "просты"чалавек?

Віталь Цыганкоў: Калі мы з Воляй пазнаёміліся, я прыйшоў да яе дадому, гляджу – вісіць форма палкоўнічая. А я яшчэ нядаўна з арміі і памятаю, як гэтыя палкоўнікі мне жыццё труцілі!.. Але Воля патлумачыла, што яе тата – пажарны. Аказалася, што тата Волі, Валеры Пятровіч Астапаў, быў спачатку начальнікам пажарнага ўпраўлення, а потым – першым міністрам МНС Беларусі (цяпер ужо на пенсіі). Так што жонка ў мяне – генеральская дачка!(смяецца) Але Валер Пятровіч, як і мой бацька, – вельмі сумленны чалавек, легенда для ўсіх супрацоўнікаў міністэрства. Для такіх людзей праца, справа важней за нейкія матэрыяльныя здабыткі. Уявіце: генеральская дачка тры гады паступала ў медінстытут! А я часам думаю, з такім бацькам і цесцем… Дзе мае яхты, домікі на Канарах? Няма.

Ваш сын Богуш, выходзіць, унук міністра і намміністра! Ведаю, што Вы гадуеце яго прынцыпова па-беларуску?

Віталь Цыганкоў: Натуральна! Мы прайшлі ўсе этапы беларускамоўнай адукацыі – ад дзіцячага садка, праз 23-ю гімназію да Коласаўскага ліцэя, дзі Богуш цяпер першакурснік. Дарэчы, на гэтым шляху беларускамоўных сем’яў сустракалася няшмат… То бок, бацькі аддаюць дзіця вучыцца па-беларуску, але самі рускамоўныя. А наш вопыт з Богушам унікальны. Яго першая мова – беларуская, тым больш першыя два гады жыцця ён жыў з намі ў Празе і не сустракаўся з рускай мовай. Потым, калі пайшоў тут у садок – хутка навучыўся… Хоць першыя дні былі смешныя, калі ён нічога не разумеў! Пра Богуша я напісаў вельмі дарагое для мяне эсэ “Тата, а ты папа?” Яго і цяпер можна пачытаць на сайце dzietki.org, дзе тэкст мае больш за 30 тысяч праглядаў.

Богуш збіраецца, як большасць цяперашніх выпускнікоў Ліцэю, з’яжджаць за мяжу?

Віталь Цыганкоў: Я хачу, каб сын выбіраў сам. Мы даем яму вельмі многа свабоды, права выбару. На дадзены момант Богуш хоча стаць рэжысёрам, прычым хоча ўжо гады тры – што ўжо досыць трывала для дзіцёнка. Ён здымае на тэлефон фільмы. Адзін з іх нават выстаўлены на YouTube – фільм з жыцця лега-фігурак. Сочыць за рэжысёрамі, ведае іх. Я спакойна гляджу на тое, будзе ён вучыцца тут ці за мяжой.

Цесць Валеры Астапаў з жонкай Галінай Мікалаеўнай.

Сын Богуш – першакласнік. 2004 год

Сын Богуш з катом Зарыкам.

Сын Богуш – на канцэрце свайго куміра Лявона Вольскага

Тэгі: