it cz lt rb
ua fr pl en
se by
Jul 12

ГЛЕБ ЛАБАДЗЕНКА для www.baj.by, фота аўтара + з архіваў, відэа аўтара

Валер Карбалевіч – чалавек, якога ведаюць усе, але ўласна пра яго ведаюць надзвычай мала. У інтэрнэце – выключна сухая біяграфія. Нават калегі, якія знаёмыя са спадаром Карбалевічам па 15 гадоў – адгукаюцца як пра адказнага чалавека, выбітнага аналітыка, аматара футбола. Але не могуць сказаць нічога пэўнага пра яго сям’ю, паходжанне, гісторыю жыцця. Мяркую, гэтая гутарка распавядзе знаёмым Валера Карбалевіча пра яго – не толькі як пра аналітыка, але і як пра асобу.


 

АСАБІСТАЯ СПРАВА БАЖ

Валер Карбалевіч нарадзіўся ў 1955 годзе ў Расіі. Скончыў гістфак БДУ, кандыдат гістарычных навук, дацэнт. Выкладаў у Горацкай сельскагаспадарчай акадэміі, Беларускім аграрным тэхнічным універсітэце. Працаваў у Нацыянальным цэнтры стратэгічных ініцыятываў “Усход-Захад” (пазней – Аналітычны цэнтр “Стратэгія”).  Палітычны аглядальнік газеты “Свободные новости”, палітычны аглядальнік “Радыё Свабода”. Сябра БАЖ з 1999 года.

 

“Маці нас адна гадавала, а ў сям’і было 4 хлопцы, я самы старэйшы”

 

Спадар Валер, у інтэрнэце можна знайсці сотні Вашых матэрыялаў. Але інфармацыі ўласна пра Вас – увобмаль. Чаму так?

Валер Карбалевіч: Звычайна цікава ведаць розныя біяграфічныя факты пра палітыкаў, пра нейкую спартовую ці поп-зорку. А пра аналітыкаў, якія даюць сухія ацэнкі, – іх біяграфічныя звесткі мала каго цікавяць, бо ў іх іншая функцыя - даваць ацэнку, аналізаваць падзеі. Іншая справа - калі гэты чалавек аказваецца ў цэнтры ўвагі па нейкіх прычынах, тады і яго біяграфія пачынае цікавіць людзей.

Распавядзіце, калі ласка: з якой Вы сям’і, адкуль родам?

Валер Карбалевіч: Самае цікавае, што я нарадзіўся не ў Беларусі, а ў Кастрамской вобласці Расійскай Федэрацыі. Гэта значыць, што паводле беларускай Канстытуцыі я не маю права балатавацца на пасаду прэзідэнта. Гэта, зразумела, вялікая страта. (усміхаецца) Але бацькі мае – беларусы: маці са Случчыны, бацька са Старобіншчыны, цяпер гэта Салігорскі раён. Так здарылася, што яны паехалі на заробкі на Поўнач на 2 гады, і я якраз там нарадзіўся і пражыў там першыя паўгода жыцця, а потым бацькі, ужо разам са мной, вярнуліся ў Беларусь. Усё астатняе жыццё пражыў у Слуцкім раёне, у вёсцы.

Але радочак у біяграфіі “нарадзіўся ў Расіі” працягвае пераследваць!..

Валер Карбалевіч: Так, заўсёды так пішуць.

Вы кажаце, бацькі на заробкі туды паехалі. Якую працу яны там выконвалі?

Валер Карбалевіч: Бацька быў кіроўцам усё жыццё. Маці - настаўніца. Бацька загінуў у аварыі, калі я скончыў першы клас школы. Так што маці адна нас гадавала, а ў сям’і было 4 хлопцы, я самы старэйшы.

З братамі – Мікалаем і Алегам

Вы ніколі потым не бывалі ў той мясціне, дзе нарадзіліся?

Валер Карбалевіч: Не. Зусім нядаўна мне напісалі па электроннай пошце, з рэдакцыі раённай газеты. Кажуць - вядзем рубрыку “Нашыя знакамітыя землякі” і хацелі б даведацца пра вас, што вы памятаеце. Я адказаў, што зямляк я вельмі адносны – паўгода жыцця.

Як вёска на Случчыне называецца?

Валер Карбалевіч: Балотчыцы – гэта па дарозе між Слуцкам і Салігорскам. Там я скончыў вясковую школу. У першы год не паступіў на гістарычны факультэт, толькі з другога разу.

Дзе тады месціўся факультэт?

Валер Карбалевіч: У галоўным корпусе.

То бок, з вакна партрэты на Доме ўрада разглядалі?

Валер Карбалевіч: Так, і партрэты разглядалі, і помнік разглядалі! Любімае пытанне прафесара Абецэдарскага на экзамене па гісторыі БССР: “Вось стаіць помнік Леніну. Скажыце, якую ён падымае руку – левую ці правую?”

Не гледзячы ў вакно?

Валер Карбалевіч: Зразумела! І ўсе на гэтым сыпаліся!

А чаму ў гэтага Леніна паліто на жаночы бок зашпіленае, не пытаўся?

Валер Карбалевіч: Не, гэта было б ужо кашчунства! (усміхаецца)

Студэнт гістфака БДУ Карбалевіч – другі злева

 

“У Абэцэдарскага я атрымаў “незалік” – фактычна адзін раз за ўсё навучанне”

 

Спадар Валер, дык у Вас, атрымліваецца, выкладаў гісторыю той самы адыёзны, страшны чалавек – Абэцэдарскі?

Валер Карбалевіч: Не будзем нават згадваць пра ягоную ідэалагічную канцэпцыю – якая, па-сутнасці, не была ягоная, а была афіцыйная, а ім проста агучаная.

Антыбеларуская канцэпцыя, мякка кажучы.

Валер Карбалевіч: Зразумела – прарасейская, антыбеларуская. Але праблема нават не ў гэтым. А ў тым, што на яго экзамен ты ішоў і не ведаў - здасі ці не здасі, як бы ты ні вывучыў. Ён мог задаць пытанне, абсалютна не датычнае тэмы! Я атрымаў “незалік” – фактычна адзін раз за ўсё навучанне. Хоць скончыў потым з чырвоным дыпломам. Але ад яго атрымаў “незалік” – і паўгода стыпендыі не атрымоўваў.

Відаць, для чалавека са шматдзетнай сям’і, дзе мама адна гадавала чацвярых дзяцей, гэта быў сур’ёзны ўдар?

Валер Карбалевіч: Зразумела, гэта адчувалася істотна.

За стыпендыю тады студэнту можна было жыць?

Валер Карбалевіч: Калі вельмі-вельмі бедна, то тэарэтычна можна – 30 рублёў.

Падпрацоўвалі недзе?

Валер Карбалевіч: Падпрацоўваў, у студэнцкія атрады ездзіў. Падчас навучання – на вакзале, вагоны разгружалі. На завод хадзілі. На пятым курсе я ўвогуле працаваў дворнікам, падмятаў вуліцу.

Іосіф Бродскі таксама працаваў дворнікам.

Валер Карбалевіч: Так, і я мёў з маім сябрам Валодзем Лістраценкам. Я мёў адну вуліцу, ён другую.

Пэўна, паводле спецыяльнасці падпрацоўку было не знайсці?

Валер Карбалевіч: Студэнту-гісторыку?.. Археалагічныя раскопкі? Дык у будаўнічыя атрады было шмат выгадней ехаць – там хоць нейкія грошы плацілі.

Гэтае вучэнне Абэцэдарскага, агульная ідэалагічная атмасфера на тагачасным гістфаку – Вы неяк фільтравалі гэта для сябе ці шчыра верылі?

Валер Карбалевіч: У асноўным шчыра верылі, абсалютная большасць. Разумееце, сітуацыя была такая: ты бачыў гэты савецкі абсурд, бачыў хворага недзеяздольнага Брэжнева (якога называлі “выбітным дзяржаўным дзеячам”), але трактавалі гэта так, што добрая ідэалогія, добрая сістэма, але вось не пашанцавала з кіраўніком. Вось пры іншым кіраўніку ўсё было б нармалёва. Вось Сталін быў дрэнны кіраўнік, вось Брэжнеў дрэнны кіраўнік... А сама ідэалогія, сістэма – яна працуе, яна эфектыўная. У гэтым асаблівых сумненняў, ва ўсякім разе ў маім атачэнні, не было. У мяне асабіста таксама.

На гістфаку ўвогуле нейкай нармалёвай гісторыі вучылі ў той час?

Валер Карбалевіч: Што тычыцца беларускай гісторыі – зразумела, не. Прыкладна так, што ў ВКЛ беларусы змагаліся з палякамі за тое, каб быць рускімі. Альтэрнатыўны погляд на гісторыю я пачуў фактычна толькі падчас гарбачоўскай перабудовы – 1987-88 год, калі пачаліся адпаведныя публікацыі…

Пасля ўніверсітэта Вы куды размеркаваліся?

Валер Карбалевіч: У Горацкаю сельскагаспадарчую акадэмію – выкладчыкам кафедры гісторыі КПСС. І там прапрацаваў 5 гадоў. Размеркаванне было 3 гады, але я затрымаўся, бо сталая праца ў ВНУ давала магчымасць ісці ў аспірантуру, куды проста так з вуліцы не паступіш. Гады ў Горках былі самыя глухія для мяне, згадваюцца яны збольшага дрэнна. Самы разгар застоя, правінцыйны горад, дзе інтэлектуальнага жыцця фактычна не было…

І як Вы вучылі гісторыі аграрыяў?

Валер Карбалевіч: Як мяне вучылі, так і я вучыў… Па падручніках, па праграме – ніякай свабоды ў выкладчыка не было.

І як адтуль выбраліся?

Валер Карбалевіч: Паступіў у аспірантуру, скончыў яе, за 2,5 года абараніў дысертацыю па гісторыіі КПСС – і застаўся тут у Мінску.

Як Вы сёння глядзіце на сваю дысертацыю?

Валер Карбалевіч: Тэма яе была “Дзейнасць Кампартыі Беларусі па прапагандзе і ўкараненню навукі і перадавога досведу ў сельскагаспадарчую вытворчасць”. Абараняў я дысертацыю ў 1986 год – пачатак гарбачоўскай Перабудовы. Гарбачоў і дзяржаўныя медыі сталі рэзка крытыкаваць папярэднюю гісторыю і сучасны стан. І калі пачыналі мы пісаць дысертацыю як звычайна, то калі выходзілі на абарону, ад усіх патрабавалі жорсткай крытыкі. І ў гэтым сэнсе мне ўсё так добра ўдалося – назбіраў шмат матэрыялаў і патрапіў у такую плыню, што нічога асабліва хлусіць не давялося.

Надпіс на адвароце: “Апошнія дні ў інтэрнаце (95 пакой)”

Загадчык кафедры Горацкай сельскагаспадарчай акадэміі Валер Карбалевіч

 

“У мяне тады ўпершыню сэрца схапіла, нават да лекараў звяртаўся, хоць было ўсяго 35-36 гадоў”

 

Пасля абароны па спецыяльнасці давялося працаваць?

Валер Карбалевіч: Так, пасля абароны я стаў працаваць дацэнтам кафедры гісторыі КПСС Беларускага аграрнага тэхнічнага ўніверсітэта. Потым нашая кафедра стала называцца “Палітычнай гісторыі ХХ стагоддзя”, потым трансфармавалася ў “Гісторыі Беларусі”. На хвалі ўсіх гэтых зменаў мы стварылі таварыства “Соверменник”. Спачатку збіраліся на кватэры ў Льва Крывіцкага, абмяркоўвалі самыя цікавыя пытанні гісторыі, сучаснасці. Праз нейкі час нам надакучыла займацца выключна інтэлектуальнай працай, хацелася шырэйшай дыскусіі. Сталі патрабаваць, каб нам далі нейкае памяшканне – нам яго далі. Мы далі аб’яву, туды прыйшло шмат людзей. Быў вялікі поспех, вялікі рэзананс – і ўлады ўбачылі, што сітуацыя выходзіць з-пад кантролю. Сталі цікавіцца, хто гэта робіць. Даведаліся, што гэтым займаецца дацэнт кафедры гісторыі КПСС, быў вялізны скандал! На чарговае паседжанне гэтага клуба прывезлі на аўтобусах у поўным складзе слухачоў Вышэйшай партыйнай школы, якія вырашылі “даць адпор”…

На якія тэмы былі дыскусіі ў межах гэтых сустрэч, што ўлады так разнерваваліся?

Валер Карбалевіч: Актуальныя, будзёныя – эканамічныя рэформы, галоснасць, свабода слова, рэформа палітычнай сістэмы, неабходнасць шматпартыйнасці… Спачатку мы адбіваліся ад нападаў, прыводзячы цытаты Гарбачова, які казаў: “Крытыкуйце!” Хачу нагадаць, што БНФ спачатку называўся Аргкамітэт Беларускага народнага фронту за перабудову «Адраджэньне» … І народныя франты краін Балтыі таксама пачыналіся ў падтрымку Гарбачова і Перабудовы. Потым нам “далі адпор”, у газетах з’явіўся шэраг артыкулаў кшталту “Пена на волне Перестройки”, дзе даставалася і нам, і БНФ. Мяне разбіралі на партыйным сходзе, сакратар парткама выклікаў мяне і майго сябра Віцю Чарнова. І сказаў нам фразу, якую я і цяпер часам згадваю: “Ну вось, разумныя хлопцы, а сапсавалі сабе кар’еру на ўсе астатняе жыццё”.

 

Наколькі гэта ўсё было для Вас рэальна небяспечна?

Валер Карбалевіч: Спачатку гэта было даволі цяжка. У мяне тады ўпершыню сэрца схапіла, нават да лекараў звяртаўся, хоць было ўсяго 35-36 гадоў. Але потым працэсы ў краіне сталі развівацца вельмі імкліва – уратавала, што ўсё гэта ўжо падыходзіла да фіналу. У 1988 годзе у Расіі з’явіўся Ельцын, у 1989 годзе паваліліся, як картачныя дамочкі, камуністычныя рэжымы ў Еўропе, у 1990 мы стварылі дэмакратычную платформу КПСС, пачалі разбураць КПСС знутры. Была рэспубліканская канферэнцыя дэмакратычнай платформы, я там выступаў з галоўным дакладам, а з другім дакладам выступаў Валеры Шчукін, прапанаваў новы дэмакратычны Статут… Я потым глядзеў у архіве – ЦК КПБ разаслала на мяне “аб’ектыўку” ва ўсе партыйныя арганізацыі. У таварыстве “Веды”, дзе я чытаў лекцыі, мяне пазбавілі такой магчымасці. У самім універсітэце актыўна падтрымлівалі студэнты, пры гэтым на мяне пісалі паклёпы выкладчыкі-старпёры, былыя вайскоўцы…

Партбілет Вы публічна палілі?

Валер Карбалевіч: Не паліў, але ў 1990 годзе з партыі дэманстратыўна выйшаў. У заяве патлумачыў, што КПСС сама тармозіць Перабудову, якую абвесціў Гарбачоў і падтрымаў народ. Я быў тады досыць папулярны чалавек у сваім універсітэце. У 1990 годзе спрабаваў вылучыцца дэлегатам на з’езд КПСС, але мяне заблакавалі і не пусцілі – маім канкрурэнтам быў першы сакратар мінскага гаркама. Потым мяне вылучылі кандыдатам у дэпутаты гарсавета. Выбары, праўда, не адбыліся – тады ўжо людзі перасталі хадзіць на выбары, не з’явіліся патрэбныя 50% выбаршчыкаў.

Вы ж і далей спрабавалі “хадзіць у палітыку”?

Валер Карбалевіч: Так, я быў адным са стваральнікаў Аб’яднанай дэмакратычнай партыі Беларусі, быў нават старшынём выканкама партыі. Потым удзельнічаў у стварэньні АГП…  Спрабаваў ісці на выбарах у 1995 годзе, але на маёй акрузе перамогу атрымаў Андрэй Клімаў. У другім туры я нават дапамагаў агітаваць за яго.

Чаму пры такіх стартах мы цяпер ведаем Вас не як палітыка?

Валер Карбалевіч: Дык палітыкі няма!

ЗША, Нью-Йорк, Бруклін, Брайтан-Біч, люты 2004

 

У Патсдаме, кастрычнік 1999

Берлін, Музей ахвяраў таталітарызму, кастрычнік 1999

 

“План такі. Дзесьці за месяц да дня галасавання на прэзідэнцкіх выбарах…”

 

Сёння, калі ўсе таўкуцца паміж сабой – байкот, не байкот – якая Вашая пазіцыя па гэтым пытанні?

Валер Карбалевіч: Мая пазіцыя такая, што гэта ўвогуле не прынцыповае пытанне. Прынцыповыя пытанні іншыя. Ёсьць два традыцыйныя пытанні расійскай інтэлігенцыі: “хто вінаваты?” і “што рабіць?” Нашая апазіцыя дагэтуль спрабуе адказаць на першае пытанне – хоць той электарат, які гатовы слухаць апазіцыю, адказ даўно ведае. Пры гэтым апазіцыя ўсё адно ідзе на выбары, каб сказаць, што ва ўсім вінаваты Лукашэнка. Людзі ж хочуць адказу на другое пытанне: “што рабіць?” – а яго ніхто не можа даць. Таму пытанне пра байкот ці ўдзел – неістотнае. Людзі хочуць ведаць, як дасягнуць перамогі.

Калі б апазіцыя ведала адказ – ужо, пэўна б, дасягнулі.

Валер Карбалевіч: Ведаеце, адна з прычынаў, чаму праваліліся “Народныя сходы” Івашкевіча – людзі не бачылі і не разумелі сэнс усяго гэтага. Ну збярэмся, пагаворым – прымем рэзалюцыю. А далей што? Івашкевіч адказваў: праз месяц збярэмся – і прымем яшчэ адну рэзалюцыю! Праблема парламенцкіх выбараў павінна быць убудавана ў нейкую далёкасяжную стратэгію перамогі – напрыклад, перамогі на прэзідэнцкіх выбарах 2015 года. І, кажучы пра байкот, трэба ўцямна тлумачыць людзям – навошта? Дзеля таго, каб паказаць, што большасць насельніцтва не прыйшла на выбары.

Ок, мы арганізавалі байкот, зладзілі экзыт-пол, падлічылі, што большасць не прыйшла – а ўвечары Ярмошына агучвае нам свае 83%. І што?

Валер Карбалевіч: Тая частка электарату, якая гатова слухаць і дзейнічаць – яна пачуе альтэрнатыўную інфармацыю праз інтэрнэт. Апазіцыя мусіць арганізаваць татальнае назіранне – і ў дзень выбараў, і ў дні датэрміновага галасавання. На выхадзе мы будзем мець рэальную карціну, колькі сапраўды прыйшло людзей.

І куды мы падзенем гэтую карціну?

Валер Карбалевіч: Гэтую карціну мы даводзім да насельніцтва і кажам: нас большасць! Сённяшняя праблема – “спіраль маўчання”. Кожны думае, што ён – адзін супраць, а большасць – за. Што ён адзін выйдзе – а больш не выйдзе ніхто. З дапамогай байкоту магчыма даказаць адваротнае. Але калі няма глабальнага плану – сам па сабе байкот бессэнсоўны.

У сваёй кнізе пра Лукашэнку Вы напісалі, што сам ён не сыйдзе, бо ён – частка створанай ім сістэмы. І сыйсці ён можа, калі рухне ўся сістэма. Але ўся гэтая зграя, – чыноўнікі, міліцыя, войска - якая абараняе яго за кавалак мяса, як супрацьстаяць гэтаму ўсяму? Вось мы даказалі, што нас – большасць. Але ў іх – зброя.

Валер Карбалевіч: План такі. Дзесьці за месяц да дня галасавання на прэзідэнцкіх выбарах апазіцыйны кандыдат павінен мець рэйтынг, супастаўны з рэйтынгам Лукашэнкі. Гэта павінен быць адзіны кандыдат, бо калі галасы расцярушваюцца – сэнсу няма. І гэты кандыдат мусіць мець рэальную падтрымку грамадства. У чым была трагедыя адзінага кандыдата і ў 2001, і ў 2006, і кандыдатаў у 2010 годзе? Усе разумелі, што Лукашэнка рэальна перамог, раэльна набраў большасць. Усе разумелі, што яны не перамаглі – дык за што змагацца, за што выходзіць на вуліцу? За тое, каб было 53, а не 83%? Дык вось, калі за месяц да выбараў апазіцыйны кандыдат будзе мець супастаўны рэйтынг з Лукашэнкам, у краіне пачнецца псіхалагічны пералом – сярод наменклатуры, выбарчых камісій, спецслужбаў. Ад Лукашэнкі пачнуць перабягаць. І нават кіраўнік выбарчай камісіі падумае: а навошта мне фальсіфікаваць? Адная справа - напісаць 80, калі насамрэч 53%, бо ўсё адно перамог. Гэта сітуацыя 1994 года – калі ад Кебіча да Лукашэнкі беглі ўсе, хто ўбачыў новага лідара, новую сілу. Калі пры такім раскладзе Ярмошына зноў абвесціць, што Лукашэнка набраў 83% - людзі будуць выходзіць на вуліцы, але пры гэтым разумець сэнс, навошта яны гэта робяць. Яны будуць выходзіць абараняць сваю перамогу. Дзеля чаго было выходзіць 19 снежня – цяжка было зразумець. Людзі не ведалі, чаго патрабаваць – ці пералічваць галасы, ці стварыць урад народнага даверу, ці новыя выбары… Калі выйдзе не 50 тысячаў, а шмат больш, войска не стане страляць у народ. І вось – перамога, каляровая рэвалюцыя. Паўтару: для гэтага трэба рэальная падтрымка грамадства, чаго не было ні ў 2001, ні ў 2006, ні ў 2010. На апошніх выбарах ніхто з кандыдатаў рэальна не верыў у перамогу. Змаганне ішло не за пасаду прэзідэнта, а за статус “галоўнага лідара апазіцыі”. За другое месца.

Са Станіславам Шушкевічам у Аэрапорце Мінск-2, кастрычнік 2004

З Уладзімірам Жырыноўскім

На сустрэчы з Міхаілам Гарбачовым у мінскім IBB-цэнтры

“Спадар Уліцёнак запрасіў мяне на працу ў ліфце…”

 

Давайце вернемся да вехаў Вашай біяграфіі – як Вас пясочылі, як Вы з партыі выйшлі… Чым гэта тады скончылася?

Валер Карбалевіч: Я паступова набыў новую прафесію – палітолага, палітычнага аналітыка, палітычнага публіцыста. І гэтая новая прафесія паступова выцесніла з мяне палітыка. У 1993 годзе я прыйшоў у аналітычную структуру, якая называлася Нацыянальны цэнтр стратэгічных ініцыятываў “Усход-Захад”, Анатоль Майсеня яе стварыў. Гэта была другая ў краіне палітычная структура – першая была НІСЭПІ Манаева. Тады мы вельмі хутка і вельмі моцна развярнуліся. Праводзілі міжнародныя канферэнцыі, якія адкрываў вітальным словам старшыня Вярхоўнага Савета Станіслаў Шушкевіч, прысутнічаў міністр замежных справаў Пётр Краўчанка, старшыні камісіяў Вярхоўнага Савета… А потым прыйшоў Лукашэнка. У 1997 годзе ён на адной з прэсавых канферэнцый заявіў, што апазіцыя атрымоўвае грошы праз тры структуры – праз наш Цэнтр, Фонд Сораса і Фонд “Дзецям Чарнобыля”. Пасля гэтага да нас прыйшлі, арыштавалі рахунак, завялі крымінальную справу. Майсеня ўжо загінуў. Давялося нам рэгістравацца пад новай назвай – Аналітычны Цэнтр “Стратэгія”. Пэўны час існавала гэтая структура. У 1997 годзе я стаў пісаць у “Свободные новости”, у 1999 годзе прыйшоў на “Радыё Свабода”.

Андрэем Фёдаравым і Андрэем Вардамацкім, Літва, травень 2006

Але да “Свободных новостей” Вы, здаецца, у “Знамени Юности” друкаваліся, яшчэ недзе…

Валер Карбалевіч: Друкаваўся ў розных выданнях: у “ЛіМе”, у “Вячэрнім Мінску”, у “Народнай газеце” (калі яе рэдагаваў Сярэдзіч), у “Знамени Юности” (калі яе рэдагаваў Класкоўскі)…

Аляксандр Уліцёнак, былы рэдактар “Свободных новостей”, распавядаў, што ён Вас на працу ў ліфце запрасіў…

Валер Карбалевіч: Прыкладна так і было… Мы сутыкнуліся аднойчы ў ліфце, спадар Уліцёнак сказаў, што чытаў мае артыкулы, і прапанаваў пісаць яму ў газету. Вось – пішу ўжо штотыдзень 15 гадоў! Гэта ўжо пэўны канвеер, абавязак. Не можаш газету падводзіць. Тым больш калі разумееш, што з гэтай калонкай у пэўным сэнсе звязаны твар газеты. Бывала, калі ў адпачынак з’язджаў і калонка не выходзіла, людзі пачыналі тэлефанаваць у рэдакцыю, пытацца, што здарылася…

Калі сталі сумяшчаць газету і радыё, якія заўважылі адрозненні між імі?

Валер Карбалевіч: Можна сказаць, што я ў пэўным сэнсе не зусім радыйны чалавек. Бо радыйная праца патрабуе большай экспрэсіі, тэмпераменту… У гэтым сэнсе даводзіцца дасюль неяк працаваць над сабой. Пэўны час урокі радыйнага майстэрства нам давала Зінаіда Бандарэнка – мне асабіста яны вельмі дапамаглі! Вось нядаўна нас ў фэйсбуку крытыкавалі, што на расійскай “Свабодзе” аналітычныя перадачы цікавей, што там жывейшая дыскусія. Але ў нас іншая сітуацыя – чыноўнікі не пойдуць дыскутаваць на “Свабоду”. Колькасць экспертаў абмежаваная, можна здагадацца, пра што яны скажуць, паміж сабой яны рэдка спрачаюцца… (усміхаецца)

Офіс Радыё Свабода, красавік 2005

ЗША, Нью-Йорк, Манхэтан, Уол-Стрыт, люты 2004

ЗША, Сент-Луіс, Залатая Брама, студзень 2004

 

“Журналіст павінен быць нахабны, павінен лезці туды, куды яго не пускаюць”

 

Вас як аналітыка не прыгнятае, што ўжо 18 гадоў нічога прынцыпова не змяняецца, і што ўвесь час трэба пісаць і аналізаваць, па-сутнасці, адной і тое?

Валер Карбалевіч: Ёсць роспач, ёсць пэўная творчая праблема. І пытаюць часта – як ты можаш столькі гадоў пісаць пра адное і тое ж?

Чаму не кідаеце, калі даводзіцца пра адное і тое ж пісаць?

Валер Карбалевіч: Гэта ўжо не толькі прафесія, але і лад жыцця, светапогляд. Гэтым жывеш круглыя суткі, таму ад гэтага нікуды не падзецца. Тым больш, я не лічу сябе публіцыстам – такім, як Святлана Калінкіна ці Сямён Букчын. Я ўсё ж лічу сябе палітычным аналітыкам, які не столькі выкрывае рэжым, колькі спрабуе растлумачыць тыя ці іншыя падзеі, павароты, нюансы. У гэтым сэнсе пастаянна знаходзіцца нешта новае. Сказаў нешта Лукашэнка – ты пачынаеш абгрунтоўваць, чаму ён такое сказаў. Хаця насамрэч часта бывае, што проста яму ў голаў прыйшло так сказаць, настрой у яго такі быў.

Няма адчування, што Вы іграеце яму на руку – робіце разумнейшым у вачах людзей? Маўляў, ён не проста сказаў, а меў на ўвазе нешта дужа разумнае.

Валер Карбалевіч: Часта такое адчуванне бывае. Але тады спрабуеш знайсці адказы на пытанне ў сфэры псіхалогіі.

Вы застаецеся верным “Свободным новостям” увесь гэты час – калі сама газета перажывала вельмі складаную пару, была на мяжы знішчэння, змяніла назву…

Валер Карбалевіч: З аднаго боку, так праяўляецца мой кансерватызм. З іншага боку, вось навошта людзі пішуць блогі? Бо ёсць жаданне нешта выказаць. А ў мяне ёсць такая магчымасць!

Ужо фактычна 20 гадоў Вы друкуецеся ў розных СМІ. У якой форме адбываецца Вашае суіснаванне з журналістыкай?

Валер Карбалевіч: Я ўвесь час у журналісцкім атачэнні. Вельмі высока ацэньваю людзей гэтай прафэсіі. Журналіст – гэта самы адукаваны і самы дасведчаны чалавек! Бо журналісту даводзіцца мець справы з абсалютна рознымі пытаннямі, праблемамі, сустракацца з абсалютна рознымі людзьмі. Таму журналіст, нават насуперак свайму жаданню, ёсць чалавекам даволі вялікай культуры, вялікай абазнанасці ў свеце.

Каго Вы любіце чытаць?

Валер Карбалевіч: Стараюся ўсіх вядомых журналістаў чытаць. Вельмі высока стаўлю Юрыя Дракахруста, вельмі цаніў Віталя Сіліцкага, чытаю Аляксандра Класкоўскага, Святлану Калінкіну, Віктара Марціновіча. Вельмі падрабязна чытаю газету “Белорусы и рынок”, якая разжоўвае і падае ўсе эканамічныя аспекты. Вельмі шаную гэтую газету і ўвесь яе калектыў.

Не было спакусы за такі працяглы час друкавання ў СМІ самому стаць журналістам?

Валер Карбалевіч: Усё ж такі журналіст – гэта трошку іншае. Журналіст павінен быць нахабны, павінен лезці туды, куды яго не пускаюць, актыўна бегаць за навінамі. Майму характару гэта троху супярэчыць, у чыстай журналістыцы мне было б цяжкавата…

Тады – пра хобі. Ведаю, што Вы футболам дужа захапляецеся.

Валер Карбалевіч: Яшчэ тры гады таму гуляў штотыдзень! Каманда ў нас была даволі добрая – і Лябедзька, і Раманчук, і журналісты – Цыганкоў, Груздзіловіч, Пацёмкін, Вазняк. Калісці, калі пачынаў, з Віктарам Ганчаром гуляў, нават Карпенка адзін раз прыходзіў гуляць.

Віцебская вобласць, пансіянат Крупеніна, жнівень 2006

Адкрыццё футбольнага сезона 2003. У ніжнім шэрагу злева направа: Юры Пацёмкін, Уладзімір Дорахаў, невядомы, Міхаіл Падаляк. Верхні шэраг злева направа: Ігар Шынкарык, Алег Груздзіловіч, Анатоль Лябедзька, Яраслаў Раманчук, невядомы. Валер Кабалевіч стаіць злева асобна.

Чым Вы яшчэ жывяце, апроч “аналізавання стабільнасці”?

Валер Карбалевіч: Люблю чытаць кнігі па паліталогіі, па гісторыі, проста мастацкую літаратуру. З беларускай літаратуры вельмі падабаецца Уладзімір Арлоў – калега ўсё ж, таксама гісторык (усміхаецца).

Прэмія “Цайта”, якую Вам прысудзілі зусім нядаўна – у інтэрнэце дадзеная афіцыйная фармулёўка: за кнігу, за артыкулы… А самі Вы лічыце – за што?

Валер Карбалевіч: Ведаеце, я дастаткова спакойна стаўлюся да гэтай прэміі. Яна выдзяляецца беларускім выданням і журналістам кожны год. Яе ўжо атрымалі абсалютна ўсе, па-мойму, незалежныя выданні. Таму – чарга дайшла(усміхаецца).

 

Тэгі: