it cz lt rb
ua fr pl en
se by
Jul 14

Пра Ўладзімера ПАПРУГУ я чуў даўно і шмат. У пэўных колах гэта паўлегендарная асоба. Інтэрвію выйшла вялікім -- у газэце давялося нават падзяліць яго на дзьве часткі, на два дні. Апроч свайго прафэсіяналізму, Папруга выклікае павагу і такім фактам: будучы на дзяржаўнай пасадзе галоўнага інспэктара па ахове спадчыны Менгарвыканкама, ён сыйшоў, калі зразумеў, што ня зможа спыніць будаўніцтва паркінгаў на Нямізе. Гэта адрозьнівае яго ад "сваіх у дошку" хлопцаў з шэрагу чыноўнікаў, якія "душой і сэрцам за нашую спадчыну", а паралельна падпісваюць згоды на зьнішчэньне помнікаў архітэктуры. І будаўніцтва тых самых паркінгаў на Нямізе. Не разумеючы, што Няміга будзе ім пракляцьцем на доўгія пакаленьні.


Уладзімер Папруга

Уладзімір Папруга – чалавек-легенда ў мінскім коле архітэктараў, рэстаўратараў, аматараў даўняй архітэктуры. Ён вучыўся і практыкаваўся ў Мінску і Рыме, у Венецыі і Пазнані. Ён кінуў выгадную працу ў Польшчы і пайшоў працаваць на дзяржаўную пасаду ў Мінгарвыканкам. Апошнія два гады Уладзімір Папруга – галоўны архітэктар беларускага будаўнічага праекта ў Венесуэле. Мы сустрэліся ў ягонай мінскай кватэры калі спадар Папруга прыляцеў на кароткую пабыўку.

-- У Венесуэле круглы год +30, ідэальная вільготнасць! Я цяпер увогуле не ўяўляю, як можна жыць у іншым клімаце! – дражніўся спадар Уладзімір.

Мы пачалі размаўляць – і размаўлялі да другой гадзіны ночы. За гэты час у ягонай кватэры адключылася святло, Папруга выклікаў аварыйку. Калі б не манцёры, мы, бадай, размаўлялі б да раніцы.

“Я патрапіў на навучанне ў Рыме, куды прынялі 25 чалавек з усяго свету”

-- Спадар Уладзімір, пра вашую адукацыю ходзяць легенды – і там вы вучыліся, і там практыкаваліся. Давайце навядзем яснасць.

-- У 1983 годзе я скончыў архітэктурны факультэт Беларускага політэхнічнага інстытута. Наступныя трынаццаць год, па 1996, папрацаваў у галоўным беларускім праектным інстытуце Белдзяржпраект. Гэта была вельмі добрая школа, бо гэта – найбольш шанаваная праектная ўстанова нашай краіны. Пасля распаду Савецкага Саюза я паралельна здрэйфаваў у галіну аховы і рэстаўрацыі гісторыка-культурнай спадчыны Беларусі. Нашымі сіламі было створана і зарэгістравана аб’яднанне Беларуская каталіцкая грамада, мы стварылі праектную майстэрню і пачалі займацца помнікамі спадчыны. Мой аб’ект – гэта кармеліцкі касцёл Святога Станіслава ў горадзе Магілёве. Мы там зрабілі інтэр’еры, я запраектаваў усю мэблю, прэсбітэрыю, прыбудову, плябанію… Гэта вельмі цікавая работа была!.. Паступова апынулася так, што каб “дагнацца” па ведах у гэтай галіне, трэба было не спыняцца ў адукацыі. Мне пашчасціла прайсці даволі жорсткі адбор (трэба было мець не менш як пяцігадовы досвед працы ў галіне і паказаць канкрэтны аб’ект, якім ты займаўся) патрапіць на навучанне ў Рымскі цэнтр ЮНЕСКА. Але толькі калі я патрапіў у Рым, я зразумеў, што я займеў. Бо гэта быў адзіны на той час курс архітэктурнай кансервацыі, які цягнуўся ад студзеня па чэрвень. Аказалася, што толькі 25 чалавек з усяе планеты Зямля былі ангажаваныя на гэты курс – ад Японіі да Перу.

-- Ого! І на яго набіралі толькі аднойчы?

-- Набіралі тры ці чатыры разы. Але што цікава, гэта быў апошні падобны курс – пасля ЮНЕСКА абрала іншы фармат, сталі праводзіць лакальныя кароткатэрміновыя курсы ў розных краінах. Пазней мне пашчасціла ўдзельнічаць яшчэ ў адным курсе – у Венецыі ў 1998 годзе. Гэта быў майстар-курс, рэальная работа з аб’ектамі. Мы вывучалі на практыцы канкрэтныя методыкі кансервацыі тынка, стука, мармарына… А рэстаўрацыйная работа ў беларускіх умовах спецыфічная якраз тым, што калі прыязджаеш у нейкае месца, то, як правіла, ні майстроў, ні спецыялістаў па рэстаўрацыі няма. Таму кожнаму майстру трэба рэальна, рукамі паказаць – што і як трэба рабіць, ажно да рэцэптуры прыгатавання тынку. Я паспяхова прайшоў гэты курс – але гэты вопыт, на жаль, рэалізаваў не ў Беларусі. Сталася так, што ў Магілёў прыехаў адзін паляк – і пабачыў маю работу – аднаўленне кармеліцкага касцёла. І папрасіў яму “даць тэлефон гэтага пана”. І калі я вярнуўся з Венецыі ў 1998 годзе, зараз жа атрымаў тэлефанаванне з Пазнані, “ці не мог бы пан прыехаць і нешта нам рэкамендаваць”. Я думаў, проста заеду пагляджу – заехаў, паглядзеў – і на 5 гадоў там засеў. Гэта за 180 кіламетраў ад Берліна, палац фон Зайдліцаў 1859-61 гадоў, унесены ў спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў. У чалавека, які мяне наняў, свая фірма па перавозцы грузаў па ўсёй Еўропе – і ён выкупіў гэты палац, шукаў спецыяліста, які б рэстаўраваў яго паводле ўсіх правілаў. Таму што сістэма аховы і нагляда за спадчынай у Польшчы на вельмі высокім узроўні. Беларусі трэба даганяць і даганяць Польшчу ў гэтым сэнсе. Калі я пачынаў працу на гэтым палацы, то сабраў для пачатку ўва ўсіх буйных бібліятэках Польшчы ўвесь радавод фон Зайдліцаў, якія аселі там з канца XVI стагоддзя – пяць пакаленняў. Той паляк, перад тым, як набыць палац, падняў усе дакументы, ці не засталося спадкаемцаў – каб пасля ў яго гэты палац не адсудзілі.

Венесуэла

“Пры аднаўленні палаца я навучыў рабіць тынк мясцовых жыхароў – як і 150 гадоў таму”

-- І няўжо вы там сваімі рукамі тынк гатавалі?

-- Гэта была вельмі цікавая работа – усе гэтыя венецыянскія тынкі, якія я вывучыў у Венецыі, я адаптаваў на кліматычныя ўмовы Польшчы. У мяне была суперзадача зрабіць мармарына – эксклюўную венецыянскую тэхніку. У мяне ў Венецыі быў настаўнік, легендарны майстар Франка Фальятта. Ён вадзіў мяне па Венецыі і паказваў фасады дамоў: гэта я зрабіў 20 год таму, гэта 30 год таму… Аднойчы я задаў яму пытанне: “Франка, як ты ўвогуле прадаеш сваю работу, колькі каштуе метр квадратны мармарына?” Ён адказаў: “Ведаеш, у мяне часта гэта пытаюцца. Але праблема ў тым, што я не прадаю сваю работу метрамі квадратнымі – я прадаю яе квадратнымі сантыметрамі”. І я вырашыў увесь гэты польскі палацык зрабіць такім чынам. Я прывёз звычайную вапну – за 600 кіламетраў, з Кракава, калі даведаўся, што эфектыўнасць гэтай вапны 95-98 працэнтаў. Я сам гэтую вапну асабіста згасіў, яна адлёжвалася год у спецыяльных ямах, потым я зрабіў эксклюзіўны тынк на базе італьянскага і шатландскага досведу – бо клімат Шатландыі найбольш блізкі да нашага кліматычнага пояса. Карыстаючыся базавымі прынцыпамі рэстаўрацыі – прыцягваць мясцовае насельніцтва да працы з аб’ектам -- я знайшоў канкрэтна тую яму за 300 метраў ад палаца, адкуль тынк у сярэдзіне ХІХ стагоддзя выкопваўся сюды. І паколькі палац будаваўся мясцовымі жыхарамі, з гэтай самай вёскі, я сабе паставіў задачу: навучыць палякаў, якія жывуць у гэтай ваколіцы, гэтым самым работам. І яны ў мяне сядзелі на сцяне, рабілі гэтыя тынкі – і я не саромлюся выніка гэтай работы.

-- А пасля, я так разумею, вы паставілі задачу навучыць сядзець на сцяне беларусаў?

-- Я паспяхова адпрацаваў у Пазнані 5 год, але пасля да мяне дайшлі пагалоскі, што пачынаецца нейкая работа, павінна нейкая будова на Нямізе адбыцца, нейкія паркінгі. Мне, як спецыялісту, стала млосна, бо я разумеў, што такое ў прынцыпе немажліва – таму што ёсць Закон аб ахове спадчыны, ёсць методыкі!.. Я кінуў работу ў Польшчы, чым моцна здзівіў свайго хлебадаўцу ў Пазнані: “Пане Влодку, пан хцэ вруціць за Буг?” Я вярнуўся ў Беларусь, разумеючы, наколькі гэта важна – даць альтэрнатыву Мінску. Мінскам ніхто не займаўся сістэмна. Склалася парадаксальная сітуацыя: быў старажытны Менск, але які ён быў, ніхто не ведае, бо ніхто ніколі гэта не фіксаваў. Няма ніводнай рэканструкцыі, якую можна было б пакласці на мапу сучаснага горада. Былі нейкія фантазіі на тэму, як гэта магло выглядаць – але калі іх пакласці на схему горада, то не стыкуюцца вуліцы, вуглы, адлегласці… Прынцып работы з гісторыка-культурнымі аб’ектамі базуецца на вельмі празрыстай працэдуры – перад тым, як прыступаць да праектавання, трэба зрабіць комплекснае навуковае даследванне. Гэта якраз тое, што ніколі тут не рабілася. Не на адным аб’екце. Калі будавалася тое самае Траецкае прадмесце, гэта была чыста такая рэканструкцыя “ад галавы”. Зрабілі галівудскую вёсачку, якая чыста візуальна нагадвае нібыта фармат еўрапейскага мястэчка. Так адбываецца і на іншых аб’ектах Верхняга горада – прыходзяць людзі і пачынаюць ад галавы выдумляць, як гэта магло б выглядаць, як ім гэта ўяўляецца. Нічога агульнага з працэсам рэстаўрацыі і рэгенерацыі гісторыка-культурнай каштоўнасці гэта не мае. Цяперашняя рэгенерацыя вуліцы Гандлёвай – гэта чыстая фантазія, прычым жудасная.

“У Мінску два сусветназначных помнікі: Стары горад і праспект Незалежнасці”

-- Як вы лічыце, з тых рэштаў гістарычнага цэнтра Мінска, якія захаваліся да нашых дзён, ці можна яшчэ зрабіць прывабны для турыстаў аб’ект?

-- Калі я думаю пра гістарычны цэнтр Мінска, які ён быў, то першае, што мне прыходзіць на розум – не здзіўляйецся – гэта Венецыя. Такія ж пакручастыя вулкі, пляцыкі, якія перацякаюць адзін у другі, камернасць і інтэр’ернасць!.. Вельмі цікавая сітуацыя: апроч гістарычнага цэнтра Менска, мы маем яшчэ і Мінск савецкі – праспект Незалежнасці, які будаваўся як помнік перамогі савецкага народа над нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Гэта самадастатковы турыстычны брэнд. Увесь гэты савецкі класіцызм – гэта не прыдумка нечага новага, а вядомыя прынцыпы архітэктуры ХVI стагоддзя. Я перакананы, што гэты помнік варты таго, каб быць унесены ў Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Нулёвая катэгорыя – на ўзроўні Егіпецкіх пірамідаў! Але на сённяшні дзень мы маем сітуацыю, калі не закон вырашае, як і што будаваць на канкрэтнай тэрыторыі, а хэнць нейкіх інвестараў, якія паняцця зялёнага не маюць, што яны знішчаюць, калі неадэкватна абыходзяцца з гэтай каштоўнасцю. Уключаюцца ўсе рычагі адміністрацыйнага ціску – і ўрэшце рэшт атрымліваецца не так, як трэба, а так, як яны хочуць. Возьмем той жа дом “Трайпла”, які цяпер будуецца на вуліцы Заборскага, побач з Траецкім прадмесцем. Гэты фрагмент вуліцы – гэта фрагмент гістарычнай планіровачнай структуры тысячагадовага Менска, які цяпер знішчаецца. Гэта была вуліца Татарская, якая выходзіла адтуль на Белдзяржпраект сённяшні. Мала хто ведае, што раней рака Свіслач працякала не па правы бок ад праспекта Пераможцаў, а па левы. І гэты дот-вігвам перад гатэлем “Планета” стаяў якраз на беразе ракі, быў збудаваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі каб фіксаваць уезд у горад і адстрэльвацца ад умоўнага праціўніка. Цяпер ніхто з мінчукоў не паверыць, што Свіслач цякла там, дзе цяпер стаіць на скрыжаванні стэла “Мінск — горад-герой”.

-- І калі яе перасунулі адтуль?

-- Гэта адносіцца да пары паваеннай рэканструкцыі Мінска. Трагічнай адбудовы, хачу заўважыць. Таму што фактычна ад 3 ліпеня 1944 года і па 1955 год у нас адбывалася сістэмнае знішчэнне гісторыка-культурнай каштоўнасці “гістарычны цэнтр Мінска”. Мінск – горад, у якім не было ніводнага вулічнага боя: ні пры ўваходзе нямецка-фашысцкіх захопнікаў, ні пры выхадзе. Але страты ў нас каласальныя: ніводная сталіца Еўропы не пацярпела больш чым Мінск. Прычым я абсалютна перакананы, што разбураючы старадаўнія дамы, ніхто не вывозіў увесь гэты друз кудысьці далёка – з яго проста зрабілі “падкладку” пад сучасны праспект Пераможцаў. Але з іншага боку – Мінск да 2005 года быў практычна ў стане Варшавы 1944 года: калі немцы ў часе Вершаўскага паўстання два месяцы сістэмна з гарматаў знішчалі забудову. Але варшавякі што зрабілі? 1944 год, вызваленне – і гараджане сістэмна пачалі аднаўляць горад, паднялі яго з руінаў.  Мінск 2005 года быў у аналагічнай сітуацыі: нішто не перашкаджала зрабіць навукова абгрунтаваную рэканструкцыю Нямігі, Верхняга горада. І праект, над якім я працаваў ад 2002 па 2007 год, быў прысвечаны менавіта гэтаму.

-- Вось вы і дайшлі да самага цікавага. Распавядзіце даступна: што гэта за праект?

-- Гэта падрабязны праект, закліканы вырашыць усе горадабудаўнічыя і транспартныя праблемы горада. Што смешна: у той структуры, у якой мы маем Мінск сёння, праектаваўся з 1944 па 1963 год – і быў разлічаны на насельніцтва 400 тысяч чалавек. Увесь горад быў зведзены на Т-падобнае скрыжаванне каля ГУМа. Усе галоўныя выязды, якія мы маем на сённяшні дзень, яны ідуць у нікуды. Напрыклад, едзе чалавек з Брэста (Варшавы) – заязджае на праспект Дзяржынскага, далей вуліца Няміга, вуліца Багдановіча – і ўпіраецца ў тупік вуліцы Кальцова, у паварот на 90 градусаў! А далей – нейкімі агародамі едзем да Зялёнага Луга! І гэта – горадабудаўнічая магістраль, дыяметр Варшава-Масква! Тое самае калі едзем з Масквы – праз увесь праспект упіраемся ў “мяшок” плошчы Незалежнасці, пасля па бакавых невыразных з’ездах збочваем на Слуцкі накірунак, аб’язджаючы аэрапорт, далей на Сеніцу і Слуцк. Карацей, увесь маскоўскі накірунак ідзе ў палескія балоты… Возьмем праспект Пераможцаў: шыкоўны шасціпалосны праспект упіраецца ў тупічок дачнага пасёлка Ждановічы! Ні ў адной сталіцы такога няма! Таму праблема гістарычнага цэнтра – гэта нават не праблема гістарычнага цэнтра, а праблема горада ў цэлым. Горад зайшоў у тупік, ён адразу праектаваўся як сляпая вулачка! Усе самыя галоўныя з’езды ўпіраюцца ў нішто…

ДРУГАЯ ЧАСТКА

Легендарны архітэктар-рэстаўратар Уладзімір ПАПРУГА:

У Венесуэле я жыву за трохметровым плотам пад аховай аўтаматчыкаў”

У другой частцы гутаркі з легендарным архітэктарам-рэстаўратарам Уладзімірам ПАПРУГАМ ён апавёў «Звяздзе», як вырашыць транспартную  і горадабадаўнічую праблему Мінска, а таксама як яму працуецца галоўным архітэктарам беларускага праекта ў Венесуэле, і чаму за два гады ён ніі разу не схадзіў там у кабак.

Венесуэльскі бусел 😉

“Гэтая савецкая байка, што Мінск быў занядбаны брудны горад з паваленымі платамі”

-- І якая ваша прапанова па вырашэнню горадабудыўнічай і транспартнай праблемы ў Мінску?

-- Я клаў архітэктурны праект вырашэння горадабудаўнічай і транспартнай праблемы Мінска на 90 старонках. Мая прапанова – развесці ўсе гістарычныя накірункі і выезды з горада такім чынам, каб сучасны горад ніяк не канфліктаваў з горадам гістарычным. Бо ў нас атрымалася так, што гістарычны цэнтр пастаянна канфліктаваў з Мінскам-савецкім. Мінск-гістарычны і Мінск-савецкі мусяць гарманічна дапаўняць адзін-аднаго. Мы павінны спакойна з Серабранкі ці Шабаноў па магістралі агульнагарадскога значэння заехаць у гістарычны цэнтр – але толькі на ягоную ускраіну. Прыпаркавацца – і спакойненька прайсці ў тое месца, якое нас цікавіць. Было прапанавана тры ўмоўныя накірункі – Усходняя брама, Паўночная брама і Заходняя брама, дзе ствараюцца парковачныя цэнтры. Мы там спакойненька паркуемся – і ў нармаваных радыюсах пешаходнай дасягальнасці (400-500 метраў) спакойненька дасягаем патрэбнай кропкі. Такім чынам мы вырашаем і праблему паркоўкі, і праблему рэгенерацыі гістарычнага цэнтра. Што адбываецца цяпер?  Па ўсіх нарматыўных дакументах сённяшніх ніводзін інвестар не можа ў прынцыпе нешта запраектаваць і збудаваць без забеспячэння паркоўкі. А калі праблема горадабудаўнічая не вырашана, як у нас, то кожны інвестар павінен на тым лапіку зямлі, што яму выдалі, забяспечыць парковачныя месцы. Як гэта мажліва? Ніяк. Дакладней, толькі адным чынам: знесці гісторыка-культурную каштоўнасць, зрабіць падземны паркінг – а наверсе паставіць тое, што архітэктару вяроўкіну “пукніць у лэб”. Таму і знікаюць у нас адныя за другім старадаўнія  помнікі архітэктуры. Бо забудова горада ідзе не сістэмна, а хаатычна – кожны вырашае свае какнрэтныя праблемы і патрэбы. А мы тым часам губляем гістарычны цэнтр як аб’ект. Я прапаную пачаць вырашаць гэтую праблему – і з гэтага сімбіёза савецкага Горада Сонца і гістарычнага Менска зрабіць турыстычны брэнд у гістарычным маштабе. Гэтая савецкая байка, што тут быў занядбаны брудны горад з паваленымі платамі – гэта поўная фальсіфікацыя. Горад Менск – ён старэйшы за Варшаву, за Берлін, за Вільню, за Талін, за Рыгу, за Вену, за Маскву… Фантастыш! Але мы прыязджаем у Мінск – і нічога гэтага не бачым! Што здарылася?! І сёння ствараецца сітуацыя, што калі мы падключым дзяржаўны рэсурс, зробім гэта дзяржаўнай праграмай – гэта можа зрабіцца самым лепшым турыстычным брэндам у прынцыпе ў Еўропе! Што цікава заходнікам? Пабачыць савецкую аўтэнтыку. Гэта наша бяда – але яна зрабілася нашым брэндам! Наш праспект – гэта Горад Сонца, гэта суперпомнік, якога няма нідзе ў свеце! І вось ідзе гэты праспект – а вось гістарыячны цэнтр тысячагадовага горада, які старэйшы за многія сталіцы Еўропы! Мой праект таксама ўтрымлівае вырашэнне транспартнай праблемы – і яшчэ ніхто ў Камітэце архітэктуры не сказаў мне, што гэта не падзейнічае.

“Мы прапануем на 15 тысяч квадратных метраў, як цяпер, а 250 тысяч!”

-- А якім чынам гэта можна зрабіць тэхнічна ў гатовай гарадской сітуацыі?

-- Нічога не знішчаючы, трэба проста звесці ўсё ў адну схему, у адну сетку, забяспечваем транзіт праз горад. Трэба зрабіць толькі “касметычныя” ўдакладненні – літаральна 5-7% ад таго, што ўжо зроблена.

-- Спадар Уладзімір, а вы давялі свой праект да гарадскіх уладаў?

-- Улады горада азнаёмленыя з гэтым яшчэ 5 год таму. Іншая рэч, што каб навесці парадак у гэтым пытанні, трэба як мінімум задумацца: што зараз адбываецца ў гістарычным цэнтры? І Таму што лабіраванне кожных канкрэтных драбнюткіх аб’ектаў аказваецца перашкодай у рэалізацыі праграмы, якая вырашае многія праблемы навырост.

-- Вярнуўшыся з працы на гістарычным палацы ў польскай Пазнані, вы занялі ў Мінску высокую пасаду ў Мінгарвыканкаме. Чаму праблема не пачала вырашацца?

-- Так, мне было прапанавана заняць пасаду галоўнага дзяржаўнага інспектара па ахове гісторыка-культурнай спадчыны. Спадчына на той час сістэмна нішчылася, як нішчыцца і сёння. І маёй задачай было спакойна ўвайсці ў сістэму, паспрабаваць з сярэдзіны пазітыўна і бесканфліфтна на ўзроўні планавай палітыкі Мінгарвыканкама развесці нейкія праблемы. У гэтым сэнсе ўсё, што можна было зрабіць, было зроблена. Гэтыя гады былі для мяне вельмі важныя, бо калі я прыехаў у Мінск, у мяне паняцця зялёнага не было, як вырашыць праблему горада. Я глядзеў па тэлевізары, як нядаўна прэзідэнт прызначаў новага кіраўніка Мінска Ладуцьку. І ўсё, што Аляксандр Рыгоравіч там казаў – кладзецца вось у гэтую маю схему, усе гэтыя праблемы можна вырашыць, найперш транспартны калапс. Мінск не мае дынамікі сучаснай еўрапейскай сталіцы. Па дынаміцы мы жывем недзе ў 1970-х гадах.  А што будзе заўтра, калі ў Мінск напраўду прыйдуць інвестыцыі?.. Нашая задача – каб кожная капеечка, якая сюды ўпадзе, патрапіла на адпаведнае месца. Каб не трэба было пасля гэтыя капеечкі выкалупваць, бо няма канцэпцыі развіцця горада.

-- Як вы лічыце, чаму ў нас метадычна знішчаюцца помнікі архітэктуры? Ёсць жа Закон, які забараняе гэта рабіць, ёсць Упраўленне па ахове спадчыны. Чаму мы чуем зводкі з франтоў: адзін будынак грохнулі, другі, трэці…

-- Праблема ў тым, што ўсё гэта робіцца бессістэмна. Сённяшнія інвестыцыі, якія ідуць – яны неэфектыўныя. Што трэба інвестару? Нашыя апаненты кажуць: ну добра, вы там нешта запраектавалі – але інвестарам гэта нявыгадна. Поўная лухта! У тым рэжыме, у якім зараз развіваецца гістарычны цэнтр, патэнцыял -- ну 5000, ну 10 000, ну 15 000 квадратных метраў нейкіх там умоўных плошчаў. Прычым умоўных плошчаў, якія ўваходзяць у канфлікт з гістарычным цэнтрам, з методыкай, з законам аб ахове гісторыка-культурнай спадчыны. Што прапануем мы? У нас патэнцыял гістарычнага цэнтра – гэта 250 тысяч квадратных метраў навукова абгрунтаваных інвестыцый! Дзе на эксклюзіўнай тэрыторыі робяцца эксклюзіўныя аб’екты, якія робяцца тварам цэлай краіны, брэндам, помнікам. Любая інвестыцыя, гэта, перш за ўсё, пазітыўная праграма. Прыходзяць кітайцы, якія гатовыя даць 15 мільярдаў даляраў. Пытанне: пад што?

-- Былі б грошы, а куды падзець – знойдем!

-- Не знойдзем! Ёсць дзяржаўная праграма, якая зможа “перамалоць” гэтыя 15 мільярдаў? Няма! Разумееце, усе гэтыя капіталісты з мяшкамі грошай – гэта бізнэсоўцы. Якія цудоўна ведаюць, што грошы павінны круціцца. І праект, які мы прапануем – ён бяздонны! Ёсць месца для свайго “манхэтана”. Прычым не недзе там у аэрапорце, а там, дзе цяпер завод каля вуліцы Пуліхава – практычна ў самым цэнтры! Ён усё адно будзе адтуль выводзіцца – ёсць адпаведнае рашэнне.Нават казалі, што гэтую тэрыторыю ўжо некаму аддалі. Але калі аддалі вось так бессістэмна, як робіцца зараз, будзе тая самая сітуацыя, што і з іншымі аб’ектамі – будзем пасля думаць, што з гэтым рабіць, як вырашыць праблему транспарта. Нашая прапанова прадугледжвае і такі “манхэтан”, і захаванне гістарычнага цэнтра, і захаванне Мінска-савецкага… Такая схема развіцца будзе запатрабаваная і праз 200 гадоў. І калі гэта будзе сістэмная інвестыцыя – усе кінуцца да нас. Аднак гэта будзе не толькі інвестыцыяй, не толькі знешнетурыстычным брэндам, але і ўнутраным. Куды вязуць усіх школьнікаў, якія цяпер падрастаюць? На Курган Славы і ў Хатынь? Гэта выдатныя помнікі савецкага часу. А дзе ж ідэалагічная праграма Дзяржавы Беларусь? А вось яна! Вось гістарычны цэнтр, тысяча год нашай гісторыі. А вось савецкая спадчына. А вось дасавецкая спадчына. Праграма навырост!

-- Вы занялі пасаду ў Мінгарвыканкамі з такімі светлымі думамі! І што, удалося нешта зрабіць?

-- Калі я заняў гэтую пасаду, не было гэтай проста канцэпцыі, ідэі. Бо не было матэрыялаў, не было даследванняў. Ідэі, якая бесканфліктна развяла б Мінск-савецкі з Мінскам-гістарычным не было ніколі. Яна з’явілася ў мяне ў часе працы 2002-2007 года. Мы, злучыўшы хаатычныя вуліцы, стварылі дублёр праспекта Незалежнасці – аўтамагістраль гарадскога значэння без скрыжаванняў і светлафораў, па якой можна будзе праехаць ад аэрапорта да Нацыянальнай бібліятэкі нон-стоп! Такім жа чынам, падобнай магістраллю, вырашана праблема поўнач-поўдзень.

-- Спадар Уладзімір, дык чаму, калі ваш праект такі добры, чаму за яго не ўхапіліся гарадскія ўлады?

-- Гэта пытанне да іх. Я зрабіў што мог: архітэктурны праект быў гатовы ў 2007 годзе. Тады ж ён быў урачыстаі бясплатна перададзены ў Мінгарвыканкам як падарунак Таварыства аховы помнікаў. Перад тым нават адбылася нарада ў Адміністрацыі Прэзідэнта, на якой быў прадстаўлены праект. Усё было ўхвалена, прызначаная дата наступнага паседжання. І ўсё, цішыня.

-- Чаму вы пайшлі з дзаржаўнай працы?

-- У мяне сканчаўся кантракт. Я разважыў, што не змагу спыніць будаўніцтва ўсіх гэтых вусцішных паркінгаў на Нямізе. Калі б я застаўся, і ўсё гэта адбывалася пры мне, гэта азначала, што я з гэтым згодны. Таму калі мяне выклікаў начальнік аддзела культуры і сказаў: “Уладзімір Адамавіч, мы не зможам з вамі працягнуць кантракт”. Я згадзіўся, але адмовіўся пісаць заяву па ўласным жаданні. Калі я дрэнны работнік – звальняйце. Яны палохалі мяне “дрэннымі запісамі ў працоўнай кніжцы”, аднак я не паддаўся.

Рэчка ў Венесуэле, якая называецца проста -- рэчка. Як, зрэшты, і ўсе астатнія

“Мы будуем у Венесуэле цэлы горад, на 10 тысяч жыхароў”

-- Як вы патрапілі ў Венесуэлу?

-- На кароткі час я вярнуўся ў Польшчу, пасля ўзнік гэты венесуэльскі праект. Мне было цікава заняцца гэтым, я хацеў пабачыць Паўднёвую Амерыку. Таму я і пайшоў зноў на дзяржаўную службу: рэалізацыю міждзяржаўнага пагаднення між Урадам і Міністэрствам архітэктуры Беларусі і венесуэльскім Міністэрствам жылля і навакольнага асяроддзя. Мы маем кантракт збудаваць 5000 кватэраў – гэта першая чарга. Праект ідзе ў горадзе Маракай.

-- Як там правільна завецца вашая пасада?

-- Я начальнік майстэрні па праектаванню і галоўны архітэктар гэтага венесуэльскага праекта.

-- Дык гэта будзе новы раён у горадзе?

-- Гэта будзе фактычна цэлы горад. Наша пляцоўка – 30 тысяч гектараў разлічана на 10 365 чалавек. Я запраектаваў раён у поўнай адпаведнасці з венесуэльскай нарматыўна-прававой базай: нормы па гандлёвым, адукацыйным  аб’ектам, зонам адпачынку…

-- А рукі, матэрыялы – там усё нашае?

-- У адпаведнасці з кантрактам мы можам прыцягнуць туды не больш за 10 працэнтаў нашага персаналу. Цяпер у нас чалавек 50-60 беларускага кантынгенту – збольшага прарабы і праектная група. Астатнія венесуэльцы.

-- А на якой вы з імі мове гаворыце?

-- Працоўная мова ў нас іспанская, дакументацыя венесуэльскім міністэрствам зацвярджаецца па-іспанску.

-- Вам давялося для гэтага вывучыць мову?

-- У прынцыпе так. Аднак, разумееце, праектная дакументацыя – гэта як хімічная формула, інтэрнацыянальная рэч.

Венесуэльскія дзеўкі

-- Маракай – гэта ж не сталіца Венесуэлы, чаму праект рэалізуецца менавіта там?

-- Я думаю таму, што камандантэ Чавес асабіста заангажаваны гэтым праектам – ягоная палітычная кар’ера пачалася з Маракая. Ён быў камандзірам дэсантнай базы, якая знаходзіцца непадалёк ад нашага аб’екта. Ён цудоўна ведае гэтае месца – мяркую, ён яго асабіста і прапанаваў. Маракай размешчаны вельмі добра, удала звязаны са сталіцай Каракасам. Адтуль да Карыбскага мора па прамой праз горы 15 кіламетраў, па спідометры 45.

-- Пасля праекта па родным Мінску, маракайскі, відаць, не настолькі вам ментальна блізкі?..

-- Той досед, які я набыў у часе стварэння праекта па Мінску, ён дапамог мне і ў Маракае. Тое праграмнае забеспячэнне для кампутара, якое я выкарыстаў на мінскум праекте – у Маракае ніхто яшчэ не ўмее на гэтым працаваць. У мяне там няма канкурэнцыі. Я стараюся рабіць добра і навырост.

-- Але атрымліваецца, што ваш праект па Мінску стаўся проста забытым?

-- Я абсалютна ўпэўнены, што ён усё адно будзе запатрабаваны. Гэта не залежыць ні ад мяне, ні ад Мінгарвыканкама. Ёсць аб’ектыўныя рэчы, якія адбываюцца ў развіцці тысячагадовага горада. Іншая праблема, што сёння вырашыць гэтыя праблемы ім будзе каштаваць рубель, а заўтра – паўтары рублі. Калі страцім яшчэ 10 гадоў – гэта будзе каштаваць 10 рублёў, а рабіць усё адно давядзецца.

“Беларусь і Венесуэла вельмі падобныя, бо абедзьве мелі каланіяльны досвед”

-- Большасць беларусаў ніколі не былі ў Венесуэле, не кожны дакладна нават скажа, дзе яна знаходзіцца. Што гэта за краіна, якая раптоўна сталася нам настолькі блізкай, што мы нават рэалізоўваем там такі буйны будаўнічы праект? Вы там ужо два гады, дык распавядзіце.

-- Гэта тлумачыцца лёгка: у нас з Венесуэлай няма ніякіх культуралагічных і гістарычных праблемаў. Зато маса пытанняў як да палякаў, так і да рускіх. У гэтым сэнсе сябраваць на адлегласці,праз межы значна прасцей, чым быць суседзямі. Венесуэла – вельмі пазітыўная краіна з цудоўным кліматам. Самая галоўная праблема там – каланіяльны досвед. І ў нас ён таксама ёсць, проста ён не аналізаваны. Магчыма, таму мы і сышліся. Мы таксама жылі ў турме, якая звалася Савецкім Саюзам. Але калі адміністрацыя ўцякла, вязні чамусці вырашылі стварыць аргкамітэт па ўтрыманню ранейшага парадку… Венесуэла іншая – яна мае вельмі цяжкі каланізатарскі досвед, але яна дынамічная. Сённяшняе насельніцтва Венесуэлы – гэта якраз тыя акупанты,я кія прыйшлі сюды 500 гадоў таму. Але, як ні дзіўна, гэтыя людзі, разбурыўшы гэтую культуру, не стварылі за 500 год нічога свайго: няма ні тэатра, ні літаратуры, ні архітэктуры, ні кіно… У нас кожны лужок і кожны барок маюць свае назвы і імёны. А ў іх – “дарога”, “лес”, “рака”.

-- Ці праўда, што там даволі небяспечная крымінагенная сітуацыя?

-- На 30-40% тэрыторыі Каракаса ніколі ў жыцці не ўваходзіла паліцыя. Людзі жывуць у трушчобах племянным ладам на гэтых гарах, там сваё самакіраванне, свае разборкі…

-- Быў выпадак, калі там забілі беларускага перакладчыка…

-- Сярод белага дня! Чалавек ехаў на працу, стаяў на прыпынку, кругом была куча людзей. Яму прыставілі пісталет да галавы, ён не захацеў аддаць ноўтбук – яго застрэлілі і ўцяклі. І іх, здаецца, ніхто нават не шукае.

-- Вам там не страшна жыць?

-- Я стараюся нікуды не выходзіць апроч дома і працы. Але там праўда жыцця такая, што можна пайсці ў краму па малачко – і не вярнуцца. Усе гэтыя хлопцы катаюцца навта не з нажамі, з пісталетамі!.. Я жыву ў 15-павярховым доме, на 10-м паверсе. Абсалютна на ўсіх вокнах дома стаяць краты. Дом абнесены трохметровым бетонным плотам, над ім – скруткі калючага дроту, да якога падведзены ток. Каб увайсці на тэрыторыю – электрычная таблетка. Каб увайсці ў пад’езд – электрычная таблетка, на ўваходзе ў ліфт – таксама, на паверх – тое самае. Кругласуткава дзяжурыць узброеная аўтаматамі ахова. Уся Венесуэла так жыве. Калі ў Беларусі можна прызначыць дзяўчыне спатканне, прагуляцца пад Месяцам па вуліцах горада, паслухаць птушак, то ў Венесуэле такое выключана.

“У часе візіта да нас прэзідэнтаў Чавеса і Лукашэнкі мясцовыя жыхары прарвалі кардон…”

-- Як вы ўвогуле перасоўваецеся па-за межамі вашага бункера?

-- Таксі. Ці карпаратаўны транспарт. Нават калі трэба пераадолець 600 метраў – ніякай пехаты! Калі людзі вырашылі дзесьці спаткацца, яны абіраюць кавярню, якая ахоўваецца, і прыязджаюць туды на машынах.

-- Дык вы толькі з хаты на працу і абратна?

-- Ну, раз на тыдзень хаджу ў краму па ежу! Але ні разу не быў ні ў кабаку, ні ў кінатэатры, нідзе. У гандлёвы цэнтр я выбіраюся, калі ўсе бандыты спяць.

-- А вы, дарэчы, прысутнічалі ў часе візіта на будпляцоўку прэзідэнта Беларусі?

-- Мы вельмі доўга чакалі гэтай падзеі, актыўна рыхтавалі прэзентацыі. Больш папулярнага чалавека, чым Уга Чавес, у Лацінскай Амерыцы няма. Ён пры ўладзе ўжо 11 год, але яму ўдаецца трымаць сваіх прыхільнікаў “у тонусе”. У той дзень, калі будпляцоўку мусілі наведаць прэзідэнты Чавес і Лукашэнка, мерапрыемства ббло практычна сарванае. І ўсё дзякуючы папулярнасці камандантэ Чавэса! Прыхільнікі прэзідэнта прарвалі кардон – які, дарэчы, не ахоўваўся АМАПам, а толькі рэпрэзентатыўна апранутымі хлопчыкамі-скаўтамі 18-19 год. Ніякіх спецсродкаў яны не мелі, таму натоўп лёгка патрапіў на тэрыторыю. Мы раставілі намёты для прэзентацый, але калі чалавек 400 уварваліся на будпляцоўку, адзінае, што ўдалося прэзідэнтам – праехаць па перыферыі, не пад’язджаючы да натоўпа, закінуць па тры шуфлі бетона ў падмурак будынка – і ціхенька з’ехаць. Прамову даваў ужо міністр замежных справаў Мартынаў. Мы вельмі засмуціліся, але такая спецыфіка працы прэзідэнтаў.

Фота з прыватнага архіва Уладзіміра ПАПРУГІ.

ДАВЕДКА “ЗВЯЗДЫ”

Уладзімір ПАПРУГА – вядомы архітэктар-рэстаўратар. Нарадзіўся ў Мінску, вучыўся ў Мінску, Рыме і Венецыі. Працаваў у Польшчы, затым – на пасадзе галоўнага дзяржаўнага інспектара па ахове спадчыны Мінгарвыканкама. Ужо два гады працуе галоўным архітэктарам будаўнічага беларускага праекта ў Венесуэле.

Тэгі: ,